Con số "giá vàng thế giới" trên tin tức thường là giá đô la cho một ounce troy, tức khoảng 31,1 gram. Nhưng nó có thể là giá giao ngay, giá hợp đồng kỳ hạn ở New York, giá tham chiếu chốt ở London hay giá ở Thượng Hải, mỗi loại đo một thứ hơi khác và được chụp ở một thời điểm khác, nên hai nguồn lệch nhau vài đô la là chuyện thường.
Đọc đúng con số giúp bạn khỏi so táo với cam: lấy giá kỳ hạn sáng nay so với giá giao ngay chiều qua rồi kết luận "vàng tăng mạnh". Bài đi qua đơn vị ounce, các loại giá, bảng giải thích vì sao nguồn lệch nhau, cách đọc phần trăm và chữ "kỷ lục", một danh sách câu hỏi để kiểm một tiêu đề, và những hiểu lầm hay gặp.
Ounce troy và cách quy đổi ra gram, ra lượng
Vàng thế giới tính theo ounce troy, một đơn vị khác với ounce dùng khi cân thực phẩm. Một ounce troy bằng khoảng 31,1035 gram. Một lượng vàng của Việt Nam là 37,5 gram, tức khoảng 1,2057 ounce troy. Một chỉ là 3,75 gram, khoảng 0,12 ounce.
Ví dụ giả định: nếu giá thế giới là một nghìn đô la mỗi ounce, một lượng vàng tương đương khoảng một nghìn hai trăm lẻ sáu đô la, một chỉ tương đương khoảng một trăm hai mươi đô la. Nhân tiếp với tỷ giá sẽ ra một con số tiền đồng, mà báo chí hay gọi là "giá thế giới quy đổi". Nhớ rằng con số này chưa tính thuế, phí, vận chuyển, gia công, nên nó chỉ là mốc tham khảo. Chuyện vì sao giá ở tiệm trong nước lệch với mốc này là một đề tài riêng, gồm cả quy định quản lý.
Một chỗ hay vướng: nhiều người tính nhẩm một lượng bằng một ounce, sai mất khoảng một phần năm. Nếu tự quy đổi, dùng hệ số 1,2057 cho lượng và 0,1206 cho chỉ là đủ chính xác cho việc đọc tin.
Các loại giá vàng thế giới trên tin tức
Giá giao ngay. Giá mua bán vàng để giao gần như ngay, chủ yếu trên thị trường London. Giao dịch gần như liên tục suốt ngày làm việc, nên con số đổi từng phút. Các trang tin thường hiện giá giao ngay với hai cột: giá người mua trả và giá người bán chào, chênh nhau một chút.
Giá kỳ hạn. Giá của hợp đồng mua bán vàng giao vào một tháng trong tương lai, giao dịch chủ yếu trên sàn kỳ hạn ở New York. Giá kỳ hạn thường cao hơn giá giao ngay một chút, vì người bán phải giữ vàng tới ngày giao, mất chi phí vốn và lưu kho. Tin tức thường lấy hợp đồng được giao dịch nhiều nhất, có khi là hợp đồng tháng sau, có khi là hai tháng sau.
Giá tham chiếu London. Mức giá được chốt hai lần mỗi ngày làm việc ở London, buổi sáng và buổi chiều theo giờ địa phương, qua một phiên đấu giá điện tử. Nhiều hợp đồng mua bán lớn, báo cáo tài chính dùng giá này. Nó là một bức ảnh chụp, không phải con số chạy liên tục.
Giá Thượng Hải. Giá vàng trên sàn vàng ở Thượng Hải, tính bằng nhân dân tệ cho mỗi gram. Quy đổi ra đô la mỗi ounce thường lệch với giá London vì cung cầu riêng của Trung Quốc và quy định nhập khẩu, phần lệch ấy gọi là phụ trội hoặc chiết khấu.
Vì sao hai nguồn báo giá vàng thế giới khác nhau
Khi thấy hai trang tin ghi hai con số khác nhau cho cùng một ngày, thường là một trong những lý do sau:
| Lý do | Ví dụ | Mức lệch thường gặp |
|---|---|---|
| Một nguồn dùng giá giao ngay, nguồn kia dùng giá kỳ hạn | Giá kỳ hạn tháng sau cao hơn giao ngay | Vài đô la đến vài chục đô la mỗi ounce |
| Chụp ở hai thời điểm khác nhau | Một trang cập nhật lúc 7 giờ sáng, trang kia lúc 10 giờ | Tuỳ biến động trong mấy giờ đó |
| Giá mua và giá bán | Một trang hiện giá người mua trả, trang kia hiện giá người bán chào | Nhỏ, trừ lúc biến động mạnh |
| Giá đóng cửa và giá hiện tại | "Giá đóng cửa phiên Mỹ" là giá lúc rạng sáng, không phải giá lúc bạn đọc | Tuỳ phiên châu Á |
| Hợp đồng kỳ hạn khác tháng | Một nguồn dùng hợp đồng tháng gần, nguồn kia chuyển sang hợp đồng xa hơn | Vài đô la |
| Giá tham chiếu so với giá chạy | Giá chốt buổi chiều London so với giá giao ngay lúc tối | Tuỳ biến động sau giờ chốt |
Phần lớn các lần "lệch" là do lý do thứ nhất và thứ hai. Khi so sánh, hãy chắc rằng hai con số cùng loại giá và cùng thời điểm, nếu không thì chênh lệch bạn thấy là do cách chụp chứ không phải do thị trường.
Đọc phần trăm, mốc so sánh và chữ "kỷ lục"
Tiêu đề "vàng tăng mạnh nhất trong ba tháng" hay "vàng lập kỷ lục mới" đúng về câu chữ nhưng dễ gây hiểu lầm. Thứ nhất, kỷ lục ở đây thường là kỷ lục danh nghĩa, tính bằng đô la của từng năm. Nếu tính theo sức mua, tức trừ lạm phát, mức đỉnh của nhiều thập niên trước có khi vẫn cao hơn hoặc ngang ngửa. Một con số kỷ lục danh nghĩa sau nhiều năm lạm phát là chuyện bình thường hơn tiêu đề gợi ý.
Thứ hai, phần trăm quan trọng hơn số tuyệt đối. Ví dụ giả định: giá tăng ba mươi đô la khi đang ở mức một nghìn là tăng ba phần trăm, một phiên rất mạnh; còn tăng ba mươi đô la khi đang ở mức ba nghìn chỉ là một phần trăm, một phiên khá bình thường. Khi giá vàng đã lên cao, các con số tuyệt đối trên tin tức nghe to hơn mức độ thật.
Thứ ba, mốc so sánh. "Tăng hai mươi phần trăm từ đầu năm" có thể được chọn vì đầu năm là điểm thấp. Hỏi thêm: so với cùng kỳ năm trước thì sao, so với đỉnh gần nhất thì sao. Cùng một giá hôm nay, chọn mốc khác nhau sẽ ra những câu chuyện khác hẳn.
Thói quen nhỏ của người buôn lâu năm: khi đọc một con số phần trăm, tự hỏi luôn "trong bao lâu". Tăng năm phần trăm trong một ngày là chuyện hiếm và đáng chú ý; tăng năm phần trăm trong cả năm thì rất bình thường với vàng.
Bảy câu hỏi để kiểm một tiêu đề giá vàng
Khi một tiêu đề làm bạn lo hay háo hức, đi qua bảy câu này trước khi kể lại cho người nhà:
- Con số là giá giao ngay, giá kỳ hạn hay giá tham chiếu?
- Chụp lúc mấy giờ, giờ Việt Nam hay giờ nước ngoài? Đã qua phiên Mỹ đêm qua chưa?
- Thay đổi bao nhiêu phần trăm, không chỉ bao nhiêu đô la?
- So với mốc nào, và mốc đó có phải được chọn vì thuận cho câu chuyện?
- Có nêu lý do không, và lý do đó thuộc lực nhanh hay lực chậm: số liệu Mỹ, đô la, lãi suất, ngân hàng trung ương, quỹ vàng?
- Có lẫn giá thế giới quy đổi với giá ở tiệm trong nước không?
- Bài có câu dự báo hay hô hào mua bán không? Nếu có, đó là ý kiến của người viết, không phải dữ kiện.
Bảy câu này mất chừng một phút. Chúng không giúp đoán giá, nhưng giúp phân biệt tin có dữ kiện với tin được viết cho có người bấm vào.
Theo dõi giá cho việc nhà mà không bị cuốn theo
Phần lớn gia đình không cần theo dõi giá vàng thế giới. Nhưng khi đang có việc cần như sắm vàng cưới, hay cần bán vàng để sửa nhà, theo dõi một chút giúp biết giá đang ở khung nào. Cách làm đơn giản nhất là cố định ba thứ: một nguồn, một loại giá, một giờ trong ngày.
Ví dụ, chị Lan chọn xem giá giao ngay trên một trang tin quen vào khoảng tám giờ sáng thứ Hai mỗi tuần, ghi vào sổ cùng giá mua vào và bán ra ở tiệm nhà chị hay ghé. Sau hai tháng, chị có tám dòng, đủ để thấy giá đã đi trong khung nào và tiệm thường chênh với giá quy đổi khoảng bao nhiêu. Khi có tin "vàng lập kỷ lục", chị mở sổ ra so, thay vì hốt hoảng vì con số tuyệt đối.
Điều nên tránh là xem giá liên tục trong ngày, chuyển qua lại giữa nhiều nguồn rồi so con số của nguồn này với nguồn khác. Cách đó chỉ tạo cảm giác giá đang chạy loạn. Cũng nên tránh nhóm chat, video giật tít hứa "giá sẽ lên" hay "phải bán ngay": người dự báo không chịu thiệt nếu họ sai, còn gia đình bạn thì có.
Hiểu lầm hay gặp khi đọc giá vàng thế giới
"Một ounce bằng một lượng." Một lượng nặng hơn một ounce troy khoảng hai mươi phần trăm. Tính nhầm chỗ này là mọi phép so sánh đều lệch.
"Giá sáng nay trên báo là giá đang chạy." Thường là giá đóng cửa phiên Mỹ lúc rạng sáng. Đến trưa, phiên châu Á có thể đã kéo giá đi chỗ khác.
"Giá thế giới quy đổi là giá vàng phải bán ở tiệm." Giá quy đổi chưa có thuế, phí, gia công, và thị trường trong nước còn có cung cầu, quy định riêng. Nó chỉ là mốc tham khảo.
"Kỷ lục mới nghĩa là vàng chưa bao giờ đắt như vậy." Kỷ lục danh nghĩa khác kỷ lục theo sức mua. Sau nhiều năm lạm phát, một con số danh nghĩa cao hơn trước là chuyện dễ xảy ra.
"Tăng năm mươi đô la là tăng rất mạnh." Còn phụ thuộc giá đang ở mức nào. Đọc phần trăm để biết độ lớn thật.
"Cuối tuần giá vàng thế giới vẫn chạy." Thị trường lớn nghỉ từ rạng sáng thứ Bảy tới sáng thứ Hai giờ Việt Nam. Con số cuối tuần trên các trang tin là giá đóng cửa thứ Sáu; nếu thấy giá cuối tuần đổi nhiều, đó thường là giá của một nền tảng riêng, không phải thị trường chung.
Câu hỏi thường gặp
Một ounce vàng bằng bao nhiêu gram và bao nhiêu chỉ?
Một ounce troy dùng cho vàng bằng khoảng 31,1035 gram, tương đương khoảng 8,29 chỉ, vì một chỉ là 3,75 gram. Ngược lại, một lượng 37,5 gram bằng khoảng 1,2057 ounce troy.
Giá giao ngay và giá kỳ hạn khác nhau thế nào?
Giá giao ngay là giá mua bán để nhận vàng gần như ngay, giao dịch chủ yếu ở London. Giá kỳ hạn là giá của hợp đồng giao vàng vào một tháng trong tương lai, giao dịch chủ yếu ở New York, thường cao hơn giá giao ngay một chút vì chi phí vốn và lưu kho.
Vì sao mỗi trang tin báo giá vàng thế giới một khác?
Thường vì họ dùng loại giá khác nhau, giao ngay hoặc kỳ hạn, hoặc chụp ở các thời điểm khác nhau trong một thị trường chạy gần như liên tục. Có trang hiện giá mua, có trang hiện giá bán. Khi so, nên chắc hai con số cùng loại và cùng giờ.
Giá vàng tham chiếu London là gì?
Là mức giá được chốt hai lần mỗi ngày làm việc ở London qua một phiên đấu giá điện tử, dùng làm mốc cho nhiều hợp đồng và báo cáo tài chính. Nó là con số chụp tại một thời điểm, khác với giá giao ngay đổi liên tục.
Giá vàng lập kỷ lục có nghĩa là vàng đắt nhất trong lịch sử không?
Thường là kỷ lục danh nghĩa, tính bằng đô la của từng năm. Nếu điều chỉnh theo lạm phát, mức đỉnh của các thập niên trước có thể vẫn cao hoặc gần bằng. Muốn biết vàng đắt tới đâu theo sức mua, cần so sau khi trừ lạm phát.