Vé máy bay chặng ngắn có thể đắt hơn chặng xa vì giá vé không tính theo cây số: một phần lớn chi phí là khoản cố định cho mỗi lượt cất hạ cánh và mỗi hành khách, còn phần còn lại phụ thuộc vào mức cạnh tranh trên đường bay. Chặng xa giữa hai thành phố lớn có nhiều hãng, nhiều chuyến, ghế rẻ dồi dào; chặng ngắn tới sân bay nhỏ thường chỉ một hai hãng, ít chuyến, nên giá đứng cao.
Người mua thường so theo cảm giác "bay có một tiếng mà đắt hơn bay hai tiếng", rồi nghĩ mình bị ép giá. Phần dưới tách giá vé thành các lớp chi phí, chỉ ra lớp nào cố định, lớp nào theo quãng đường, lớp nào theo cạnh tranh, và giúp bạn quyết khi nào nên bay, khi nào xe hay tàu hợp hơn cho chặng ngắn.
Giá vé được ghép từ những lớp nào
Một chiếc vé nội địa, nhìn từ phía chi phí của hãng và các khoản thu kèm, có thể tách thành mấy lớp. Lớp đầu tiên không đổi theo quãng đường, các lớp sau đổi theo những thứ khác nhau:
- Các khoản tính trên mỗi lượt hành khách: phí phục vụ hành khách tại nhà ga, phí soi chiếu an ninh. Bay ba mươi phút hay hai tiếng thì khoản này gần như như nhau.
- Chi phí mỗi lượt cất hạ cánh: phí hạ cánh, phí sân đỗ, phục vụ mặt đất, kéo đẩy máy bay. Mỗi chuyến trả một lần, chia đều cho số khách trên chuyến.
- Nhiên liệu: giai đoạn cất cánh và leo cao tiêu tốn nhiều nhất, phần bay bằng tốn ít hơn hẳn. Chặng ngắn có tỷ lệ thời gian cất hạ cánh lớn, nên nhiên liệu mỗi cây số cao hơn chặng dài.
- Tổ bay, bảo dưỡng, khấu hao máy bay: tính theo giờ bay và theo số lần cất hạ cánh; chặng ngắn có nhiều lần cất hạ cánh hơn trên cùng số giờ.
- Phần chênh do cạnh tranh và độ đông: đây là lớp co giãn mạnh nhất, quyết định bạn gặp ghế giá thấp hay chỉ còn ghế giá cao.
Ghép lại, chặng ngắn có phần cố định lớn so với quãng đường, và nếu lại ít cạnh tranh thì lớp cuối cũng không mềm được. Đó là lý do một chặng chừng năm trăm cây số có lúc đắt hơn chặng gấp ba lần dài.
Chuỗi nhân quả: từ một đường bay ít hãng tới giá vé cao
Lấy ví dụ giả định một đường bay từ thành phố lớn tới một sân bay tỉnh nhỏ, mỗi ngày một hai chuyến:
- Lượng khách mỗi ngày không nhiều → chỉ một hai hãng thấy đáng khai thác, số chuyến ít.
- Ít chuyến → người cần đi không có nhiều lựa chọn giờ, sẵn sàng trả cao hơn để đi đúng ngày.
- Ít hãng → không có ai mở ghế rẻ để giành khách, hãng đang bay ít chịu sức ép hạ giá.
- Máy bay nhỏ hơn hoặc chuyến thưa → chi phí cố định mỗi chuyến chia cho ít khách, phần cố định trên mỗi vé cao lên.
- Mùa lễ hoặc mùa du lịch của tỉnh đó → cầu tăng mà số chuyến khó tăng nhanh, giá đứng ở các bậc cao.
- Khi có hãng thứ hai, thứ ba vào bay → số ghế tăng, bậc rẻ được mở nhiều hơn, mặt bằng giá trên đường bay thường hạ xuống.
Mắt xích cuối là chỗ người mua dễ nhận ra nhất. Nhiều người còn nhớ có những đường bay giá vé hạ rõ sau khi thêm hãng khai thác, rồi lại nhích lên khi một hãng rút đi. Lực ở đây là cạnh tranh, không phải quãng đường hay giá nhiên liệu.
So hai kiểu chặng: lực nào tác động, nhanh hay chậm
Bảng dưới đặt cạnh nhau một chặng trục chính giữa hai thành phố lớn và một chặng ngắn tới sân bay nhỏ, để thấy lực nào khác nhau.
| Lực | Chặng trục chính, nhiều hãng | Chặng ngắn tới sân bay nhỏ | Nhanh hay chậm |
|---|---|---|---|
| Số hãng và số chuyến | Nhiều, chuyến gần như mỗi giờ | Một hai hãng, vài chuyến mỗi ngày | Chậm, đổi theo mùa lịch bay |
| Khoản cố định trên mỗi vé | Nhỏ so với quãng đường | Lớn so với quãng đường | Gần như cố định |
| Số ghế bậc giá thấp | Dồi dào vì cần lấp nhiều chuyến | Ít, vì chuyến dễ đầy | Nhanh, theo tốc độ bán |
| Thay thế bằng đường bộ, đường sắt | Khó, quãng đường quá xa | Dễ, xe khách hoặc tàu chạy vài giờ | Có sẵn, tuỳ người mua chọn |
| Tác động của mùa du lịch địa phương | Bị pha loãng bởi lượng khách lớn | Rõ rệt, giá nhảy mạnh | Theo mùa |
Dòng thứ tư là lực kìm giá quan trọng của chặng ngắn: khi vé máy bay quá cao, khách chuyển sang xe hay tàu. Vì vậy chặng ngắn mà đường bộ thuận lợi thì giá vé khó lên quá xa; chặng ngắn mà đường bộ vòng vèo, mất cả ngày thì giá vé có dư địa cao hơn.
Dấu hiệu người mua tự quan sát
Đếm số hãng trên đường bay. Tìm thử một ngày bất kỳ: nếu chỉ một hãng hiện kết quả, đừng ngạc nhiên khi giá ít khi có bậc rất thấp. Nếu có ba hãng, chênh giá giữa các hãng là chỗ bạn chọn được.
Đếm số chuyến mỗi ngày. Chặng có một chuyến mỗi ngày thường kín nhanh hơn, giá mềm chỉ xuất hiện khi đặt rất sớm. Chặng có nhiều chuyến cho phép bạn đổi giờ để gặp giá thấp hơn.
So với sân bay lân cận. Nhiều tỉnh nằm giữa hai sân bay. Bay tới sân bay lớn hơn ở tỉnh bên cạnh rồi đi xe vài giờ đôi khi rẻ hơn nhiều, vì sân bay lớn có nhiều hãng cạnh tranh.
Xem giá có nhảy theo mùa du lịch tỉnh. Chặng tới tỉnh có biển hoặc lễ hội lớn tăng giá rõ vào mùa của tỉnh đó, kể cả khi cả nước đang thấp điểm. Đây là cầu địa phương, không phải giá chung tăng.
Theo dõi tin mở hoặc đóng đường bay. Khi nghe tin có hãng mới khai thác hay rút khỏi một đường bay, mặt bằng giá trên chặng đó thường đổi theo trong những tháng sau.
Áp vào nhà mình: bay hay đi đường bộ cho chặng ngắn
Bác Tư nuôi heo ở quê, mỗi năm lên thành phố thăm con vài lần trên chặng chừng sáu trăm cây số. Bảng dưới là cách tính đơn giản bác có thể làm, với con số ví dụ giả định cho một người.
| Khoản | Máy bay | Xe khách giường nằm | Tàu hoả |
|---|---|---|---|
| Tiền vé (ví dụ giả định) | 3 phần | 1 phần | 1,5 phần |
| Tiền ra sân bay, bến, ga | 0,5 phần, sân bay xa trung tâm | 0,1 phần, bến gần nhà | 0,2 phần |
| Thời gian từ cửa đến cửa | Khoảng 4 giờ tính cả chờ | Khoảng 10 giờ | Khoảng 12 giờ |
| Mang theo nông sản, quà quê | Hạn chế, tính phí hành lý | Dễ, gửi gầm xe | Khá dễ |
| Sức khoẻ người lớn tuổi | Nhanh, đỡ mệt | Mệt nếu đi đêm | Được nằm, đi lại trong toa |
Với bác Tư, khi vé máy bay đứng ở mức cao thì xe hay tàu hợp hơn, nhất là chuyến mang theo nhiều quà quê. Khi có đợt ghế rẻ hoặc khi cần đi gấp, máy bay mới đáng. Mỗi nhà điền số thật của mình, nhưng nhớ cộng cả hai khoản hay bị quên: tiền ra vào sân bay và thời gian chờ.
Với chặng ngắn, máy bay nhanh ở phần bay nhưng chậm ở phần mặt đất. Tính cả lúc ra sân bay sớm, chờ lên máy bay, đợi hành lý, tổng thời gian chênh với đường bộ không lớn như số giờ bay gợi ra.
Vì sao giá chặng ngắn lên xuống mạnh theo mùa của tỉnh
Chặng trục chính có khách quanh năm: người đi công tác, đi học, thăm người thân, đi khám bệnh. Cầu đến từ nhiều nguồn nên các mùa bù trừ nhau, mặt bằng giá tương đối êm. Chặng ngắn tới một tỉnh nhỏ thì khác: phần lớn khách là người quê đi làm xa và khách du lịch, hai nhóm này dồn vào vài thời điểm trong năm.
Ngoài mùa, hãng phải giảm số chuyến hoặc đưa máy bay nhỏ vào, vì bay nhiều chuyến vắng là lỗ. Vào mùa, cầu tăng vọt nhưng hãng không thể kéo máy bay từ chặng khác sang tuỳ ý, vì máy bay đã có lịch, khung giờ ở sân bay nhỏ cũng có hạn. Kết quả là giá dao động mạnh: ngoài mùa có thể gặp ghế rất thấp, vào mùa lại đứng ở bậc cao kéo dài nhiều tuần. Ví dụ giả định: một chặng ngắn tới tỉnh có biển, ngoài mùa giá thấp nhất khoảng 1 phần, mùa hè thì cả tháng không thấy dưới 2,5 phần.
Còn một lực nữa ít người để ý là lịch của sân bay nhỏ. Có sân bay chỉ hoạt động ban ngày, có lúc tạm đóng một đường băng để sửa chữa, khiến số chuyến giảm trong một giai đoạn. Những lúc ấy cầu không đổi mà ghế ít đi, giá nhích lên dù không phải mùa cao điểm.
Với người mua, điều rút ra là đừng lấy giá chặng ngắn mùa này để đoán mùa khác. Muốn biết chặng quê mình có đang đắt bất thường không, hãy so với chính chặng đó cùng thời điểm năm trước, chứ không so với chặng trục chính.
Hiểu lầm hay gặp
"Giá vé phải tỷ lệ với số cây số." Một phần lớn chi phí là cố định cho mỗi chuyến và mỗi khách. Quãng đường chỉ quyết định một phần nhiên liệu và giờ bay, nên chặng ngắn luôn có giá mỗi cây số cao hơn.
"Đường bay một hãng là bị ép giá." Ít cạnh tranh thì giá ít có lý do hạ, đúng vậy. Nhưng nhiều đường bay nhỏ chỉ có một hãng vì lượng khách không đủ nuôi hai hãng; nếu giá quá thấp, có khi đường bay bị cắt hẳn.
"Máy bay nhỏ thì vé phải rẻ." Máy bay nhỏ chở ít khách nên chi phí cố định mỗi chuyến chia cho ít người hơn, giá mỗi ghế có khi cao hơn máy bay lớn.
"Giá nhiên liệu giảm thì chặng ngắn giảm nhiều nhất." Chặng ngắn có phần cố định lớn, nên nhiên liệu chiếm tỷ trọng nhỏ hơn trong vé. Nhiên liệu giảm thường tác động rõ hơn ở chặng dài.
"Sân bay mới mở thì giá vé sẽ rẻ." Sân bay mới chỉ tạo ra khả năng có đường bay. Giá rẻ hay không còn phụ thuộc có bao nhiêu hãng chịu khai thác và lượng khách có đủ để các hãng cạnh tranh hay không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bay chặng ngắn mà giá vé lại cao hơn chặng dài?
Vì mỗi vé phải gánh các khoản cố định như phí phục vụ hành khách, phí cất hạ cánh, nhiên liệu dồn vào lúc cất cánh. Thêm vào đó, chặng ngắn tới sân bay nhỏ thường ít hãng, ít chuyến nên ít ghế giá thấp.
Đường bay chỉ có một hãng thì giá có cao hơn không?
Thường mặt bằng giá cao hơn vì không có hãng khác mở ghế rẻ để giành khách. Tuy vậy, đường bộ hoặc đường sắt thay thế cũng là một lực kìm giá, nên mức cao tới đâu tuỳ từng chặng.
Bay tới sân bay tỉnh bên cạnh rồi đi xe có rẻ hơn không?
Có những trường hợp rẻ hơn rõ, nhất là khi sân bay bên cạnh lớn hơn và có nhiều hãng cạnh tranh. Bạn cần cộng thêm tiền xe, thời gian và sự mệt mỏi trước khi chọn cách này.
Chặng ngắn thì nên đi máy bay hay xe khách?
Tuỳ chênh lệch giá, thời gian từ cửa đến cửa và đồ mang theo. Khi tính đủ thời gian ra sân bay và chờ đợi, máy bay chặng ngắn tiết kiệm ít giờ hơn bạn nghĩ, còn xe khách dễ mang hàng hơn.
Vì sao vé tới tỉnh có biển đắt hẳn vào mùa hè?
Vì cầu địa phương tăng mạnh trong mùa du lịch của tỉnh đó, trong khi số chuyến không tăng kịp. Giá trên các chặng này đứng ở bậc cao kể cả khi những chặng khác trong nước đang thấp điểm.