ChiPhoi.comChi Phối
Vé và cước vận tải

Cước xe chở nông sản mùa thu hoạch: vì sao giá tại vườn thấp mà ngoài chợ chưa rẻ

Vì sao mùa thu hoạch rộ cước xe tải tăng, thương lái trừ vào giá mua tại vườn, còn giá ngoài chợ giảm chậm: xe từ xa tới rỗng, chờ cửa khẩu, hao hụt dọc đường.

Farmers pass baskets of ripe lychees up into the back of a covered truck parked beside an orchard at dusk, shot from inside the truck, warm golden light

Mùa thu hoạch rộ, cả vùng cần xe cùng lúc nên cước xe tải tăng, và thương lái trừ phần cước cao ấy vào giá mua tại vườn; trong khi đó giá ngoài chợ thành phố giảm chậm hơn vì vẫn phải gánh cước, hao hụt dọc đường và các khâu trung gian. Người trồng thấy giá thấp, người mua ở thành phố chưa thấy rẻ, và phần chênh không biến mất mà nằm ở chặng vận chuyển.

Phần dưới theo một xe trái cây từ vườn tới chợ, chỉ ra từng chỗ chi phí phát sinh, vì sao xe hiếm đúng lúc cần, vì sao có mùa xe ùn ở cửa khẩu làm giá tại vườn rơi mạnh. Cuối bài là việc người trồng và người mua làm được, cùng những hiểu lầm hay gặp khi nhìn vào khoảng chênh giữa giá vườn và giá chợ.

Vì sao xe tải hiếm đúng lúc cả vùng cần

Mỗi vùng chuyên canh thu hoạch rộ trong vài tuần. Vải, nhãn, thanh long, dưa hấu, xoài đều có đợt chín rộ, khi đó số tấn cần chở trong một ngày cao gấp nhiều lần ngày thường. Đội xe tải đóng ở địa phương không đủ, phải gọi xe từ các tỉnh khác tới. Những xe này chạy một chặng rỗng để tới vùng, và chủ xe tính chặng đó vào cước.

Cùng thời gian, nhiều vùng khác có thể cũng đang mùa, cộng thêm hàng hoá thường ngày cần chở, nên xe không dư dả ở đâu cả. Chủ xe có nhiều lựa chọn, ai trả cao thì nhận. Thêm vào đó, nông sản tươi cần xe có mui, có khi cần xe lạnh, số xe đạt yêu cầu ít hơn xe tải thường.

Ví dụ giả định: ngày thường cước một chuyến từ vùng trồng về chợ đầu mối thành phố là 10 phần. Đợt chín rộ, xe từ tỉnh xa tới phải tính thêm chặng rỗng và thời gian chờ đóng hàng, cước lên 14, 15 phần. Một chuyến chở khoảng mười tấn thì mỗi ký trái cây gánh thêm một khoản tương ứng, và thương lái trừ khoản đó vào giá mua tại vườn.

Chuỗi nhân quả từ đợt chín rộ tới giá tại vườn

Đọc theo từng mắt xích, mỗi bước đẩy bước sau:

  1. Thời tiết thuận, cả vùng chín cùng lúc → sản lượng mỗi ngày dồn lên cao.
  2. Cần nhiều xe trong vài tuần → xe địa phương không đủ, gọi xe từ tỉnh xa, cước chuyến tăng.
  3. Chợ đầu mối nhận nhiều hàng cùng lúc → giá bán buôn ở chợ hạ, thương lái thấy lãi mỗi chuyến mỏng đi.
  4. Thương lái tính ngược: giá chợ trừ cước, hao hụt, công thu gom, phần lãi → ra giá mua tại vườn thấp hơn hẳn.
  5. Nếu đầu ra xuất khẩu chậm, xe ùn ở cửa khẩu → xe kẹt nhiều ngày, chi phí thuê xe, chạy máy lạnh tăng, hàng hỏng nhiều hơn → giá tại vườn còn rơi sâu hơn.
  6. Người trồng bán vội vì trái chín không để lâu được → giá vườn càng khó giữ, khoảng chênh với giá chợ giãn ra.

Mắt xích thứ tư là chỗ người trồng hay thấy bất công. Nhưng thương lái cũng đang tính trên giá chợ đã hạ và cước đã tăng; họ ép giá vì cả hai đầu cùng bất lợi, không chỉ vì muốn ăn chênh. Dĩ nhiên ở đâu ít thương lái tới mua thì sức ép giá còn mạnh hơn.

Một ký trái cây đi từ vườn tới chợ gánh những gì

Bảng dưới là ví dụ giả định, chia giá bán lẻ ở chợ thành phố thành các phần. Con số chỉ để thấy tỷ lệ, mỗi loại trái và mỗi mùa sẽ khác.

KhoảnNgày thường (phần)Đợt chín rộ (phần)Ghi chú
Giá trả cho người trồng4025Phần co lại mạnh nhất
Thu gom, đóng thùng, công bốc89Thuê người làm gấp, công tăng nhẹ
Cước xe tới chợ đầu mối1014Xe hiếm, chặng rỗng tới vùng
Hao hụt dọc đường, trái dập79Hàng nhiều, chờ lâu, dập nhiều
Chợ đầu mối, bán buôn109Hàng nhiều, lãi mỗi ký mỏng
Người bán lẻ: chỗ ngồi, công, hàng ế2522Giá bán lẻ chậm đổi
Tổng giá bán lẻ10088Giảm ít hơn nhiều so với giá vườn

Trong ví dụ, giá trả cho người trồng giảm gần bốn chục phần trăm, nhưng giá ngoài chợ chỉ giảm hơn mười phần trăm. Khoản cước và hao hụt tăng lên ăn mất một phần, phần còn lại nằm ở chỗ giá bán lẻ vốn chậm đổi. Đó là lý do người ở thành phố nghe tin "trái cây rớt giá tại vườn" mà ra chợ chưa thấy rẻ như kỳ vọng.

Mùa xe ùn ở cửa khẩu: khi đầu ra chậm lại

Một phần lớn trái cây của nhiều vùng đi xuất khẩu qua đường bộ, qua các cửa khẩu phía Bắc. Có những mùa, vì thủ tục kiểm tra, vì giờ thông quan bị rút ngắn, hay vì lượng hàng dồn quá sức tiếp nhận, xe xếp hàng dài nhiều ngày. Mỗi ngày chờ, chủ xe vẫn tính tiền xe, xe lạnh vẫn phải chạy máy, tài xế vẫn phải ăn ở. Trái cây trong xe chín dần, hỏng dần.

Tin xe ùn lan về vùng trồng rất nhanh. Thương lái ngưng hoặc giảm mua vì không biết khi nào hàng qua được, hoặc mua với giá rất thấp để bù rủi ro. Có những mùa, giá tại vườn rơi xuống mức người trồng không đủ trả công hái. Một phần hàng quay về bán trong nước, làm chợ nội địa thêm dư, giá bán buôn càng xuống.

Lực này đến nhanh và đi nhanh: khi cửa khẩu thông trở lại, cước xe, giá vườn hồi lên trong vài ngày. Nhưng nó cho thấy giá tại vườn phụ thuộc rất nhiều vào chặng vận chuyển, không chỉ vào cung cầu ở chợ. Người trồng ở vùng phụ thuộc một đầu ra xa thì càng nhạy với những cú như thế.

Lực ngắn hạn và dài hạn trong cước chở nông sản

Không phải lực nào cũng đến rồi đi trong một mùa. Bảng dưới tách lực đổi theo ngày với lực đổi qua nhiều năm, để người trồng biết thứ gì chờ được, thứ gì phải tính lâu dài.

LựcTác động lên cước và giá vườnNhanh hay chậm
Đợt chín rộ của cả vùngXe khan, cước tăng, giá vườn xuốngNhanh, vài tuần mỗi năm
Mưa bão làm đường sạt, ngậpXe không vào được, hàng ứ tại vườnRất nhanh, vài ngày
Thông quan ở cửa khẩuXe kẹt, giá vườn trái xuất khẩu rơi mạnhNhanh, theo tuần
Giá dầu dieselĐẩy cước mỗi chuyếnChậm, theo đợt
Đường cao tốc mới, cầu mớiRút ngắn thời gian, giảm hao hụt, cước bớtRất chậm, theo năm
Kho lạnh, điểm sơ chế gần vùng trồngGiữ hàng được lâu, không phải bán dồnRất chậm, theo năm

Hai dòng cuối là lực dài hạn có lợi cho người trồng: khi có đường tốt hơn và có chỗ trữ lạnh, hàng không còn phải chạy đua với thời gian, sức ép cước mùa rộ giảm đi. Những vùng đã có kho lạnh gần vườn thường ít gặp cảnh giá vườn rơi tự do như trước.

Dấu hiệu tự quan sát, cho cả người trồng lẫn người mua

Xe tải biển tỉnh xa xuất hiện nhiều ở vùng trồng. Đó là dấu hiệu xe địa phương không đủ, cước đang tăng. Giá tại vườn thường đang đi xuống trong những ngày này.

Thương lái hẹn lấy hàng rồi lùi ngày. Thường là vì thiếu xe hoặc đầu ra đang tắc. Người trồng nên hỏi rõ lý do và cân nhắc bán bớt cho người khác thay vì chờ một mối.

Chợ đầu mối thành phố đầy một loại trái. Khi thấy một loại trái chất đống ở chợ đầu mối và các xe đẩy bán dạo, đợt rộ đã tới thành phố; giá bán lẻ sẽ giảm, nhưng chậm và ít hơn giá vườn.

Trái bán lẻ dập nhiều hơn thường lệ. Hàng chờ lâu trên xe hoặc ở cửa khẩu quay về; giá rẻ nhưng nên chọn kỹ và ăn sớm.

Tin thông quan chậm ở cửa khẩu. Đây là lực có tác động mạnh nhất lên giá vườn của trái xuất khẩu, mạnh hơn cả sản lượng.

Việc làm được: người trồng và người đi chợ

Bác Tư vừa nuôi heo vừa có mấy sào vải; chị Lan đi chợ cho nhà bốn người ở thành phố. Mỗi bên có việc riêng làm được:

  • Bác Tư: rủ vài nhà trong xóm gom hàng đủ một chuyến xe, gọi xe chung, bớt phần cước và có thêm sức nói chuyện giá với thương lái.
  • Bác Tư: trồng xen giống chín sớm, chín muộn để không dồn toàn bộ sản lượng vào đúng tuần đỉnh khi xe khan nhất.
  • Bác Tư: hỏi giá ở chợ đầu mối qua người quen trước khi chốt với thương lái, để biết phần trừ cước có hợp lý không.
  • Chị Lan: mua trái cây đang rộ theo mùa, dùng thay cho trái nhập hoặc trái trái mùa, vì vào đợt rộ giá bán lẻ có giảm dù chậm.
  • Chị Lan: mua đúng lượng ăn trong vài ngày; trái rẻ vì dập, chín sớm thì không để được lâu.
  • Chị Lan: nếu có người quen ở vùng trồng, đặt mua gộp với vài nhà để gửi một thùng lớn, đỡ phần cước lẻ.

Không bên nào xoá được khoản cước, nhưng mỗi bên tránh được phần cước cao nhất: người trồng thì không bán dồn đúng tuần đỉnh, người mua thì không trả giá trái mùa khi trái đúng mùa đang rộ.

Hiểu lầm hay gặp

"Giá vườn giảm một nửa thì giá chợ phải giảm một nửa." Giá chợ gồm nhiều khoản không đổi hoặc còn tăng trong mùa rộ, như cước, hao hụt, công bán lẻ. Phần trả cho người trồng chỉ là một phần, nên giá chợ giảm ít hơn nhiều.

"Thương lái ép giá là lý do duy nhất." Thương lái có lúc ép giá, nhưng cước tăng và giá chợ đầu mối hạ cũng đè lên giá vườn. Ở nơi có nhiều thương lái cạnh tranh, giá vườn thường sát hơn.

"Xe hiếm vì chủ xe găm xe." Đội xe không thể tăng gấp mấy lần trong vài tuần. Xe phải tới từ nơi khác, kèm chặng rỗng và thời gian chờ, đó là chi phí thật.

"Giá dầu giảm thì cước mùa rộ phải giảm." Mùa rộ cước tăng chủ yếu vì thiếu xe và chặng rỗng, không phải vì dầu. Dầu giảm chỉ bớt một phần nhỏ khi xe đang được giành nhau.

"Trồng loại đang được giá là chắc lời." Khi nhiều nhà cùng chuyển sang một loại, mùa rộ sau càng dồn, xe càng khan và giá vườn càng dễ rơi. Giá tốt năm nay không nói lên giá vườn những năm sau.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao mùa thu hoạch cước xe chở nông sản lại tăng?

Vì cả vùng cần xe cùng lúc trong vài tuần, xe địa phương không đủ nên phải gọi xe từ tỉnh xa. Những xe này chạy rỗng tới vùng và chờ đóng hàng, chủ xe tính các khoản đó vào cước.

Vì sao giá trái cây tại vườn rớt mạnh mà ngoài chợ không rẻ bằng?

Vì giá chợ còn gồm cước xe, hao hụt dọc đường, công bán buôn và bán lẻ. Mùa rộ những khoản này không giảm, có khoản còn tăng, nên giá bán lẻ giảm chậm và ít hơn giá vườn.

Xe ùn ở cửa khẩu ảnh hưởng tới giá tại vườn thế nào?

Xe chờ nhiều ngày làm chi phí thuê xe, chạy máy lạnh và hàng hỏng tăng. Thương lái giảm mua hoặc mua giá thấp để bù rủi ro, nên giá tại vườn rơi nhanh cho tới khi cửa khẩu thông lại.

Người trồng có cách nào giảm phần cước bị trừ không?

Gom hàng với vài nhà đủ một chuyến, rải mùa bằng giống chín sớm chín muộn, và hỏi giá chợ đầu mối trước khi chốt. Những việc này không xoá được cước nhưng giúp tránh phần cao nhất.

Mùa rộ ở quê thì người thành phố có mua được rẻ hơn không?

Có, nhưng mức giảm thường nhỏ và chậm hơn giá vườn. Mua đúng loại trái đang rộ, mua vừa đủ ăn và chọn kỹ trái dập là cách hưởng phần rẻ mà không phí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138