Phí giao hàng khác nhau vì mỗi gói phải gánh một phần chi phí của cả tuyến: gói to nhẹ chiếm chỗ trên xe nên bị tính theo thể tích, đơn ở vùng xa ít đơn đi cùng nên đắt hơn, đơn hay bị trả lại phải cộng tiền chở hai lần, còn mùa khuyến mãi và dịp Tết thì đơn dồn vượt sức chở. Con số bạn thấy khi đặt hàng là kết quả của những lực ấy, cộng với cách người bán chia phí với bạn.
Ngay cả khi màn hình ghi "miễn phí giao hàng", tiền chở vẫn có người trả, thường là đã nằm trong giá món hàng hoặc trong yêu cầu đơn tối thiểu. Phần dưới đi từ cách đơn vị giao hàng tính tiền, sang chuỗi nhân quả của mùa đơn dồn, rồi tới việc gia đình làm được để không trả phí giao cao hơn cần thiết.
Đơn vị giao hàng tính tiền dựa vào đâu
Một gói hàng đi qua nhiều chặng: người lấy hàng tới nhà người bán, đưa về điểm gom, xe tải chạy liên tỉnh, kho phân loại ở nơi nhận, rồi người giao chặng cuối tới cửa nhà bạn. Mỗi chặng có chi phí riêng, và mỗi gói phải chia một phần. Chặng cuối, từ kho ra từng cửa nhà, thường là chặng đắt nhất tính trên mỗi gói, vì người giao chỉ mang được một số gói nhất định và phải dừng ở từng nhà.
Phần chia cho mỗi gói phụ thuộc chủ yếu vào ba thứ: gói nặng hay chiếm chỗ đến đâu, đi xa đến đâu, và nơi nhận có nhiều đơn khác đi cùng hay không. Khu chung cư đông dân một người giao có thể phát cả chục gói trong một lần đỗ xe; một xóm xa ở vùng núi có khi chỉ có một gói cho cả chuyến. Chi phí chuyến chia cho số gói, khu đông đơn sẽ rẻ hơn khu thưa đơn.
Ngoài ra còn các khoản đi kèm: thu hộ tiền hàng, bảo hiểm cho hàng giá trị, giao trong ngày, giao hàng dễ vỡ, hàng lạnh. Mỗi khoản là một dịch vụ thêm, nên có giá thêm. Người bán chọn gói dịch vụ nào thì phí giao bạn thấy sẽ khác.
Cân nặng thật và cân nặng quy đổi: ví dụ giả định
Xe tải và kho chật trước khi nặng. Một gói gối ôm to nhưng nhẹ chiếm chỗ bằng mấy thùng sách mà nặng chẳng bao nhiêu. Vì thế nhiều đơn vị giao hàng tính tiền theo số lớn hơn giữa cân nặng thật và cân nặng quy đổi từ thể tích (dài nhân rộng nhân cao chia cho một hệ số). Hệ số này mỗi nơi một khác, bảng dưới chỉ là ví dụ giả định.
| Món hàng | Cân nặng thật | Cân nặng quy đổi theo thể tích | Số được tính tiền |
|---|---|---|---|
| Hai cuốn sách đóng hộp vừa | Khoảng 1 kg | Khoảng 0,8 kg | 1 kg, theo cân thật |
| Một chiếc gối ôm cuộn trong túi | Khoảng 0,7 kg | Khoảng 4 kg | 4 kg, theo thể tích |
| Một nồi cơm điện trong thùng xốp | Khoảng 3 kg | Khoảng 5 kg | 5 kg, theo thể tích |
| Một túi gạo nhỏ | Khoảng 5 kg | Khoảng 3 kg | 5 kg, theo cân thật |
Nhìn bảng, bạn hiểu vì sao đặt chiếc gối mà phí giao gần bằng tiền gối, trong khi túi gạo nặng gấp mấy lần lại không đắt bao nhiêu. Người bán đóng hộp to quá khổ cũng làm phí giao tăng dù món hàng không đổi; hộp vừa vặn là một cách giảm phí mà không ai thiệt.
Chuỗi nhân quả của một đợt khuyến mãi lớn
Các ngày hội mua sắm trên mạng hay dồn vào những ngày trùng số như 11 tháng 11, 12 tháng 12, cộng thêm mùa mua sắm cuối năm. Chuỗi dưới đây cho thấy vì sao phí giao và thời gian giao đổi trong những đợt này:
- Nhiều nơi bán giảm giá cùng một ngày → số đơn đặt trong vài ngày cao gấp nhiều lần ngày thường.
- Kho phân loại và đội giao có sức chứa cố định → phải thuê thêm người, thêm xe, làm thêm giờ, chi phí mỗi gói tăng.
- Hàng ứ ở kho → thời gian giao kéo dài, tỷ lệ khách đổi ý, không nghe máy, trả hàng tăng.
- Hàng hoàn phải chở ngược về người bán → chi phí chở hai lần, cộng vào phí chung.
- Người bán chịu một phần phí giao để giữ chiêu "miễn phí giao hàng" → đẩy phần đó vào giá bán hoặc nâng đơn tối thiểu.
- Sau đợt → đơn rơi xuống, đơn vị giao có ưu đãi để kéo lại khối lượng, người bán bớt chương trình hỗ trợ phí.
Tết cũng chạy theo chuỗi tương tự nhưng thêm một lực: người giao về quê nghỉ, trong khi đơn quà Tết lại nhiều. Vài tuần trước Tết, đơn vị giao thường báo chậm hơn, có nơi thêm phụ phí mùa cao điểm.
Các lực chi phối phí giao hàng, nhanh hay chậm
Bảng gom các lực, kèm tốc độ thay đổi để bạn biết thứ nào nhìn trước được.
| Lực | Tác động lên phí giao | Nhanh hay chậm |
|---|---|---|
| Cân nặng và kích thước gói | Gói to nhẹ bị tính theo thể tích | Cố định theo món hàng |
| Khoảng cách và vùng nhận | Liên tỉnh, vùng xa, đảo đắt hơn nội thành | Cố định theo địa chỉ |
| Mật độ đơn ở nơi nhận | Khu đông đơn rẻ hơn khu thưa | Chậm, đổi theo năm |
| Tỷ lệ hàng hoàn | Kéo phí chung lên cho cả nhóm hàng, khu vực | Chậm |
| Mùa khuyến mãi, Tết | Phí và thời gian giao tăng | Nhanh, theo đợt |
| Mưa bão, ngập | Chậm giao, có nơi tạm dừng tuyến | Rất nhanh |
| Giá nhiên liệu, tiền công | Đơn vị giao chỉnh bảng giá theo đợt | Chậm, theo quý hoặc năm |
Phần lớn các lực ở nửa trên bảng gắn với món hàng và địa chỉ của bạn, không đổi theo ngày. Chỉ có mấy lực ở nửa dưới là đổi theo thời điểm, nên chọn thời điểm đặt hàng chỉ giúp được một phần.
"Miễn phí giao hàng" thì ai trả
Chở một gói hàng tốn tiền thật, nên miễn phí với người mua nghĩa là có người khác trả. Có ba nơi khoản này thường nằm. Thứ nhất, trong giá món hàng: người bán cộng sẵn một phần phí giao vào giá, nên giá niêm yết cao hơn nơi tính phí riêng. Thứ hai, trong đơn tối thiểu: bạn phải mua đủ một mức mới được miễn, tức là phí giao được chia vào những món bạn mua thêm. Thứ ba, trong chi phí quảng bá của nơi bán hoặc của sàn: họ chấp nhận chịu một phần để kéo khách, nhưng chỉ trong thời gian hoặc nhóm hàng nhất định.
Ví dụ giả định: một món hàng giá 100 phần, phí giao 15 phần. Nơi A bán 100 phần cộng 15 phần phí giao. Nơi B ghi miễn phí giao nhưng bán món đó 112 phần. Với một món, nơi B rẻ hơn. Nhưng nếu bạn mua ba món và nơi A tính một lần phí giao cho cả đơn, nơi A lại rẻ hơn. So đúng là so tổng tiền cuối, không so dòng chữ "miễn phí".
Hiểu điều này giúp bạn tránh một thói quen tốn tiền khá phổ biến: mua thêm món không cần để đủ đơn miễn phí, rồi để món đó nằm góc nhà. Tiền món thừa lúc ấy chính là phí giao, chỉ đổi tên.
Dấu hiệu người mua tự quan sát được
Phí giao đổi khi bạn đổi địa chỉ nhận. Thử nhập địa chỉ cơ quan ở nội thành thay cho địa chỉ nhà ở ngoại thành. Nếu phí giao khác rõ, bạn đang thấy tác động của vùng và mật độ đơn, không phải của món hàng.
Phí giao đổi khi thêm một món nhỏ vào giỏ. Thêm một món nhẹ mà phí không đổi, nghĩa là phí đang tính theo bậc cân nặng; thêm một món to mà phí nhảy, nghĩa là cân quy đổi theo thể tích đang tác động.
Thời gian giao dự kiến kéo dài. Bình thường hai ngày, nay báo năm sáu ngày: kho đang ứ, thường là tuần khuyến mãi lớn hoặc sát Tết. Đơn không gấp nên chờ qua đợt này.
Người bán đổi cách đóng gói. Hàng tới trong hộp vừa khít hơn, hoặc người bán đổi sang túi thay vì thùng: dấu hiệu họ đang cố giảm phí giao theo thể tích.
Đơn tối thiểu để được miễn phí giao tăng lên. Khi mức đơn tối thiểu nhích lên mà giá món hàng không đổi, phí giao đang được dồn sang phần bạn phải mua thêm.
Việc nhà mình làm được
Chị Lan đặt hàng trên mạng cho nhà bốn người vài lần mỗi tuần, từ đồ khô tới đồ dùng học tập. Mấy thói quen dưới đây giúp nhà chị bớt khoản phí giao mà không phải bỏ mua online:
- Gom các món cần trong tuần vào một hoặc hai đơn thay vì đặt lẻ từng món ngay khi nhớ ra.
- Với món to nhẹ như gối, chăn, đồ nhựa, so giá ở cửa hàng gần nhà trước khi đặt online, vì phí giao theo thể tích dễ ăn hết phần chênh lệch.
- Tránh đặt hàng không gấp vào tuần cao điểm khuyến mãi và hai tuần trước Tết, khi giao chậm và dễ thất lạc.
- Nhận hàng đúng hẹn, nghe máy người giao; đơn giao lại hay hoàn hàng làm tăng chi phí chung và có nơi tính thêm vào lần sau.
- Với người thân ở vùng xa, cân nhắc gửi gộp một thùng lớn mỗi tháng thay vì nhiều gói nhỏ.
- Đọc tổng tiền ở bước cuối, sau khi đã cộng phí giao và trừ mã giảm giá, rồi mới so giữa các nơi bán.
Phí giao hàng là khoản nhỏ mỗi lần nên dễ bị bỏ qua. Cộng cả tháng lại, với nhà đặt hàng thường xuyên, nó có thể bằng một bữa đi chợ.
Hiểu lầm hay gặp
"Phí giao tính theo cân nặng là xong." Với gói to nhẹ, kích thước quyết định nhiều hơn. Thùng to mà nhẹ vẫn có thể bị tính như gói nặng.
"Ở thành phố lớn thì phí giao phải đắt hơn vì đường kẹt." Thành phố lớn có mật độ đơn rất cao, chi phí mỗi gói chặng cuối thường thấp hơn vùng xa dù đường kẹt.
"Hàng hoàn là chuyện của người bán, không liên quan người mua." Tỷ lệ hoàn cao đẩy chi phí chung lên, rồi quay lại qua phí giao hoặc giá bán, kể cả với người nhận hàng đúng hẹn.
"Giá xăng giảm thì phí ship giảm ngay." Nhiên liệu là một phần nhỏ của chi phí giao chặng cuối, phần lớn là công người. Bảng giá thường chỉ đổi theo đợt, không theo từng lần điều chỉnh giá xăng.
"Đơn vị giao hàng nào cũng tính giống nhau." Mỗi nơi có hệ số quy đổi thể tích, bảng vùng và phụ phí khác nhau. Cùng một gói, gửi qua hai nơi có thể chênh đáng kể, nhất là gói to nhẹ và gói đi vùng xa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gói hàng nhẹ mà phí giao lại cao?
Vì nhiều đơn vị giao hàng tính tiền theo số lớn hơn giữa cân nặng thật và cân nặng quy đổi từ kích thước. Gói to mà nhẹ chiếm nhiều chỗ trên xe và trong kho, nên bị tính như gói nặng hơn.
Vì sao gửi hàng về vùng xa đắt hơn nội thành?
Vì quãng đường xa hơn và ở vùng xa ít đơn đi cùng một tuyến, chi phí mỗi chuyến chia cho ít gói. Có nơi còn phải chuyển qua nhiều kho trung gian trước khi tới tay người nhận.
Miễn phí giao hàng có thật sự miễn phí không?
Tiền chở vẫn có người trả, thường đã nằm trong giá món hàng, trong đơn tối thiểu hoặc trong chi phí quảng bá của nơi bán. Cách so đúng là so tổng tiền cuối cùng giữa các nơi bán.
Vì sao mùa khuyến mãi giao hàng chậm và phí cao hơn?
Vì số đơn trong vài ngày tăng gấp nhiều lần, kho và đội giao phải thuê thêm người, làm thêm giờ. Hàng ứ lại làm tỷ lệ hoàn tăng, kéo chi phí chung lên theo.
Đóng gói hàng nhỏ gọn có giảm được phí giao không?
Có, với các gói đang bị tính theo thể tích. Hộp vừa vặn với món hàng giúp giảm cân nặng quy đổi, nên người bán đóng gói gọn thường báo phí giao thấp hơn cho cùng món.
Nhận hàng chậm hoặc không nghe máy có ảnh hưởng tới phí giao không?
Đơn phải giao lại hoặc hoàn về tốn thêm chi phí chở. Một số nơi tính thêm phí, một số nơi gộp vào bảng giá chung, nên về lâu dài vẫn quay lại người mua.