ChiPhoi.comChi Phối
Gạo, lúa và nông sản chủ lực

Vì sao giá lúa lên xuống theo vụ: đông xuân, hè thu, thu đông và nhịp gặt rộ

Giá lúa thường chùng lúc gặt rộ và nhích lúc giáp vụ. Mỗi vụ đông xuân, hè thu, thu đông có chất lúa và sức mua khác nhau, nên nhịp giá trong năm không đều.

Several combine harvesters work across a wide golden rice field while trucks wait on a dirt road, aerial drone view, hazy morning light, warm yellow and green

Giá lúa lên xuống theo vụ vì lượng lúa ra thị trường không đều: lúc gặt rộ, cả vùng gặt cùng lúc nên lúa dồn ra một lượt và giá thường chùng; lúc giáp vụ, lúa trong dân ít đi nên giá nhích lên. Ngoài lượng, chất lúa của từng vụ cũng khác: vụ đông xuân nắng ráo, hạt đẹp, năng suất cao; vụ hè thu gặt giữa mùa mưa, lúa ẩm, khó sấy, nên người mua trả khác nhau.

Nhịp này lặp lại gần như năm nào cũng có, chỉ khác ở biên độ. Hiểu nhịp mùa vụ giúp bạn đọc tin giá lúa không bị giật mình: giá lúa giảm vào giữa mùa gặt thường là chuyện bình thường của thị trường, không phải dấu hiệu khủng hoảng. Bài này đi qua từng vụ, giải thích lực nào chạy trong mỗi giai đoạn và cách người mua gạo nhận ra.

Ba vụ lúa chính ở đồng bằng sông Cửu Long và nhịp giá thường gặp

Đồng bằng sông Cửu Long cung cấp phần lớn lúa hàng hoá và gạo xuất khẩu, nên nhịp vụ ở đây chi phối giá lúa cả nước. Thời gian dưới đây là khoảng thường gặp, mỗi tỉnh và mỗi năm lệch vài tuần tùy nước và thời tiết.

VụThu hoạch rộ khoảngĐặc điểm lúaNhịp giá thường gặp
Đông xuânTháng 2 – tháng 3Nắng ráo, năng suất cao nhất năm, hạt đẹpSản lượng lớn dồn ra, giá dễ chùng giữa mùa gặt dù chất lúa tốt
Hè thuTháng 6 – tháng 8Gặt giữa mùa mưa, lúa ẩm, dễ đổ ngã, khó sấyLúa tươi dễ bị ép giá vì rủi ro ẩm; lúa đã sấy đạt chuẩn lại được giá
Thu đôngTháng 10 – tháng 11Diện tích ít hơn, có vùng phụ thuộc đê bao chống lũLượng ít hơn nên giá ít bị dồn ép; trùng mùa đặt hàng cuối năm của một số nước

Miền Bắc có hai vụ chính là vụ xuân và vụ mùa, nhưng phần lớn lúa ở đó được ăn tại chỗ hoặc bán trong vùng, ít đi vào xuất khẩu. Vì vậy khi nói giá lúa cả nước, người trong nghề thường nhìn vào lịch vụ ở đồng bằng sông Cửu Long trước.

Gặt rộ: vì sao lúa tốt mà vẫn bị trả thấp

Giữa mùa gặt đông xuân, có những tuần cả một vùng rộng gặt cùng lúc. Máy gặt đập liên hợp chạy suốt ngày, lúa tươi ra khỏi ruộng phải được sấy trong một hai ngày, nếu không sẽ nóng, ẩm, nảy mầm hoặc vàng hạt. Lò sấy và kho của thương lái, nhà máy có công suất giới hạn. Khi lúa về nhiều hơn khả năng sấy, người mua có lợi thế: họ chọn ruộng nào mua trước, trả giá thấp hơn để bù rủi ro lúa nằm chờ.

Người trồng thì khó chờ. Phần lớn hộ nhỏ không có sân phơi đủ rộng, không có máy sấy, và cần tiền trả nợ vật tư mua chịu từ đầu vụ. Vì vậy họ bán lúa tươi ngay tại ruộng, chấp nhận giá của lúc đó. Đây là lý do có câu quen thuộc “được mùa mất giá”: năng suất tốt nhưng tiền thu về không tăng tương xứng.

Với người mua gạo ở thành phố, gặt rộ gần như không làm giá lẻ giảm ngay. Nhà máy cần thời gian xay, lau bóng, đóng bao; tiệm gạo còn hàng nhập trước. Thường phải vài tuần sau mới thấy gạo mới vụ đông xuân về nhiều, có khi kèm khuyến mãi nhỏ. Dấu hiệu dễ thấy nhất là tiệm quen bắt đầu giới thiệu gạo mới và gạo cũ với hai mức giá khác nhau.

Vụ hè thu: lúa ẩm và chuyện chất lượng

Mưa đúng lúc gặt làm lúa ướt. Lúa gặt trong mưa có độ ẩm cao, phải sấy lâu hơn và tốn nhiên liệu hơn. Người mua trừ phần hao hụt và chi phí sấy vào giá, nên lúa tươi hè thu thường bị trả thấp hơn lúa tươi đông xuân cùng giống.

Lúa đổ ngã, hạt lửng nhiều. Mưa gió làm cây lúa đổ, hạt chắc kém, tỷ lệ gạo nguyên sau khi xay thấp hơn. Nhà máy tính giá theo lượng gạo nguyên thu được, nên lúa hè thu cùng ký có khi cho ít gạo nguyên hơn.

Gạo hè thu hợp cho một số thị trường. Không phải ai cũng cần gạo đẹp nhất. Một số khách mua nước ngoài và một số nhà máy chế biến chấp nhận gạo có tỷ lệ tấm cao hơn, nên vẫn có đầu ra, chỉ là giá khác.

Ai có lò sấy thì lợi. Hộ nào gửi được lúa vào lò sấy hoặc vào hợp tác xã có máy sấy thì bán được lúa khô đạt chuẩn, giá cao hơn nhiều so với bán lúa tươi lúc trời mưa. Chênh lệch này chính là tiền công sấy và giữ hàng.

Người mua gạo khó thấy khác biệt. Sau khi xay xát và phân loại, gạo đóng bao bán lẻ ít khi ghi vụ nào. Khác biệt chủ yếu nằm ở giá lúa ngoài đồng, còn giá lẻ được làm phẳng qua kho và phối trộn.

Giáp vụ: giai đoạn giá lúa thường nhích

Giáp vụ là khoảng thời gian lúa vụ trước đã bán gần hết, lúa vụ sau chưa gặt. Lúc này lượng lúa trong dân ít, nhà máy muốn chạy đủ công suất phải tranh nhau mua phần còn lại, nên giá lúa khô và gạo nguyên liệu thường nhích lên. Đây là nhịp ngược với gặt rộ và là nửa còn lại của chu kỳ trong năm.

Biên độ nhích lúc giáp vụ phụ thuộc nhiều vào tình hình đặt hàng xuất khẩu. Nếu các doanh nghiệp xuất khẩu đang có nhiều hợp đồng phải giao, họ cần gạo gấp và sẵn lòng trả cao hơn; nếu đơn hàng thưa, giá giáp vụ chỉ nhích nhẹ. Vì vậy cùng là giáp vụ mà năm này giá tăng rõ, năm kia gần như đứng.

Có một chi tiết người ngoài nghề ít để ý: những người có kho và vốn thường mua lúa lúc gặt rộ, sấy và giữ lại, rồi bán dần ra vào lúc giáp vụ. Phần chênh lệch là tiền công giữ hàng, lãi vốn, rủi ro hao hụt và rủi ro giá không lên như kỳ vọng. Không có người giữ hàng thì giá còn dao động mạnh hơn, vì lúa gặt rộ sẽ không ai mua và lúc giáp vụ sẽ thiếu hơn.

Chuỗi nhân quả trong một năm lúa

Gói nhịp mùa vụ lại thành vài chuỗi ngắn để dễ nhớ:

  • Gặt rộ đông xuân → lúa tươi dồn ra → lò sấy quá tải → giá lúa tươi chùng → nhà máy và người có kho mua vào → vài tuần sau gạo mới về chợ nhiều.
  • Mưa trùng vụ hè thu → lúa ẩm, đổ ngã → hao hụt khi sấy và xay cao → giá lúa tươi thấp hơn → chênh lệch giữa lúa tươi và lúa khô nới rộng.
  • Lúa đông xuân bán gần hết → giáp vụ hè thu → lúa trong dân ít → nhà máy tranh mua → giá lúa khô nhích → giá gạo sỉ theo sau.
  • Lũ về sớm vùng chưa có đê bao → vụ thu đông bị thu hẹp → lượng lúa cuối năm giảm → nếu trùng đơn hàng cuối năm thì giá có lực đi lên.

Mỗi chuỗi có một mắt xích quyết định: công suất sấy, thời tiết lúc gặt, hoặc đơn hàng xuất khẩu. Khi đọc tin giá lúa, tìm xem tin đang nói tới mắt xích nào để biết nhịp đó sẽ kéo dài vài ngày hay vài tháng.

Dấu hiệu cho biết thị trường đang ở nhịp nào

Không cần theo dõi bản tin, người ở quê lẫn người ở phố đều nhìn được vài dấu hiệu để biết lúa đang ở đoạn nào của chu kỳ:

  • Ở quê: máy gặt chạy cả đêm, ghe và xe tải xếp hàng chờ ở bến, sân phơi kín lúa là đang gặt rộ, người mua đang có lợi thế.
  • Ở quê: thương lái tự tìm tới hỏi mua lúa còn trong kho nhà, đặt cọc trước là đang giáp vụ hoặc đơn hàng đang cần.
  • Ở tiệm gạo: người bán tách riêng gạo mới và gạo cũ, ghi hai mức giá là gạo vụ mới vừa về.
  • Ở tiệm gạo: chỉ còn gạo cũ, người bán nói “gạo mới chưa về” là đang ở cuối vụ, sắp giáp hạt.
  • Ở chợ đầu mối: nhiều xe gạo cùng loại từ một vùng về một lúc thường là vùng đó vừa xong mùa gặt.

Mấy dấu hiệu này chỉ cho biết vị trí trong nhịp năm, không cho biết giá sẽ đi đâu. Lực từ đơn hàng xuất khẩu hay thời tiết vẫn có thể làm nhịp quen thuộc lệch đi.

Áp vào chi tiêu gạo của nhà bạn

Gạo mới đầu vụ thơm nhưng nấu khác. Gạo mới gặt nấu mềm, dẻo hơn và cần bớt nước. Anh Minh bán quán cơm, ví dụ giả định, thường trộn gạo mới với gạo cũ vài tuần đầu vụ để cơm không nhão, vừa giữ được độ nở mà khách quen.

Gạo cũ cuối vụ có khi rẻ hơn. Nhiều tiệm bán gạo cũ rẻ hơn gạo mới một chút. Gạo cũ nở, hợp nấu cơm chiên hoặc cho người thích cơm khô. Nếu nhà bạn không quá kén, đây là cách tiết kiệm nhẹ mà không đổi thói quen.

Đừng chờ gặt rộ để mua. Vì giá lẻ đi chậm và ít, chờ mùa gặt để mua gạo thường không lời bao nhiêu. Mua đều theo lượng ăn vẫn là cách đơn giản nhất.

Ghi thời điểm mua trong năm. Ghi tháng mua, loại gạo, giá mỗi ký qua một năm sẽ cho bạn thấy tiệm quen có chạy theo nhịp vụ hay giữ giá phẳng, từ đó biết lúc nào nên hỏi gạo mới.

Hiểu lầm hay gặp về giá lúa theo vụ

“Giá lúa giảm lúc gặt nghĩa là năm nay mất giá.” Giảm lúc gặt rộ là nhịp quen thuộc. Phải so cùng thời điểm với các năm trước mới biết năm nay thấp hay cao.

“Vụ đông xuân năng suất cao nên người trồng lời nhất.” Năng suất cao nhưng giá lúa tươi có khi thấp nhất năm; lời thật phụ thuộc vào chi phí và việc có giữ được lúa để bán sau hay không.

“Giáp vụ là gạo sẽ thiếu.” Giáp vụ chỉ là lúa trong dân ít; kho của nhà máy và doanh nghiệp vẫn còn gạo. Người mua lẻ hầu như không gặp chuyện thiếu gạo vì giáp vụ.

“Lúa hè thu là gạo kém.” Lúa hè thu khó sấy hơn, nhưng sau khi sấy, xay và phân loại kỹ vẫn có gạo tốt. Chênh lệch chủ yếu ở giá lúa tươi, không phải ở chén cơm.

Câu hỏi thường gặp

Vụ lúa nào thường được giá nhất trong năm?

Không có vụ nào luôn được giá. Vụ đông xuân lúa đẹp nhưng sản lượng lớn nên dễ chùng giá giữa mùa gặt; vụ thu đông lượng ít hơn nên ít bị dồn ép. Giá thật còn tùy đơn hàng xuất khẩu và thời tiết năm đó.

Vì sao lúa tươi rẻ hơn lúa khô nhiều vậy?

Lúa tươi còn nhiều nước, khi sấy sẽ hao trọng lượng, tốn nhiên liệu và công. Người mua còn chịu rủi ro lúa nóng, vàng hạt nếu không kịp sấy. Phần chênh là tiền cho những khoản và rủi ro đó.

Giá gạo lẻ có giảm khi vào mùa gặt không?

Thường giảm rất ít hoặc không giảm ngay, vì tiệm còn hàng nhập trước và tiền lúa chỉ là một phần của giá ký gạo lẻ. Gạo mới về nhiều sau vài tuần có thể kèm khuyến mãi nhỏ, nhưng hiếm khi giảm mạnh.

Miền Bắc có ảnh hưởng tới giá lúa cả nước không?

Ít hơn đồng bằng sông Cửu Long vì lúa miền Bắc chủ yếu ăn tại chỗ và bán trong vùng. Khi vụ mùa miền Bắc mất mùa do bão, giá gạo trong vùng có thể nhích, nhưng giá lúa xuất khẩu chủ yếu theo nhịp phía Nam.

Gạo mới và gạo cũ khác nhau thế nào khi nấu?

Gạo mới còn ẩm hơn, nấu mềm dẻo và thơm, cần bớt nước. Gạo cũ đã khô, nấu nở, hạt rời, hợp cơm chiên. Nhiều gia đình trộn hai loại để cơm vừa dẻo vừa không nhão.

Vì sao người có kho lại mua lúa lúc giá thấp?

Vì họ có lò sấy, kho và vốn để giữ lúa qua vài tháng rồi bán ra lúc giáp vụ. Phần chênh lệch trả cho chi phí giữ hàng, lãi vốn và rủi ro giá không lên. Nhờ họ mua vào lúc gặt rộ mà giá không rơi sâu hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138