Giá nguyên liệu giảm mà hàng trên kệ không giảm vì món hàng bạn mua hôm nay được làm từ nguyên liệu mua vài tháng trước, và vì trong giá bán còn nhiều khoản không giảm theo nguyên liệu như lương, mặt bằng, quảng cáo, phần lời của các tầng phân phối. Khi giá có giảm, nó thường đi đường vòng qua khuyến mãi, tặng thêm, hơn là hạ con số in trên kệ.
Người mua hay thấy giá như một chiếc thang máy chỉ đi lên: tăng nhanh, giảm chậm hoặc không giảm. Hiện tượng này có thật, và người làm thị trường gọi là giá dính. Phần dưới đi qua từng lý do, kèm một mốc thời gian giả định, những đường vòng giá giảm thường đi, và dấu hiệu để bạn nhận ra lúc thị trường đang nhẹ đi.
Một mốc thời gian giả định: từ tin giá giảm tới kệ hàng
Ví dụ giả định với một gói mì. Mốc thật mỗi ngành mỗi khác, nhưng thứ tự thường giống nhau:
- Tháng thứ nhất. Tin tức báo giá lúa mì thế giới giảm. Nhà máy bột mì trong nước vẫn đang xay lúa mì đã ký mua ba, bốn tháng trước với giá cao.
- Tháng thứ hai đến thứ tư. Nhà máy mì dùng hết bột mì giá cũ trong kho và theo hợp đồng. Giá vốn của họ chưa đổi.
- Tháng thứ tư đến thứ năm. Lô bột mì mới giá thấp hơn về kho. Giá vốn mỗi gói mì bắt đầu nhẹ đi, nhưng lương, điện, cước chở có thể đã tăng trong lúc đó.
- Tháng thứ năm đến thứ sáu. Nhà sản xuất cân nhắc: hạ giá in hay giữ giá và dùng phần chênh cho khuyến mãi. Đa số chọn vế sau, ít nhất trong thời gian đầu.
- Tháng thứ sáu trở đi. Khuyến mãi dày hơn, thùng mì tặng thêm gói, đại lý được chiết khấu cao hơn. Nếu đối thủ hạ giá in, các nhãn khác mới theo.
Nửa năm từ lúc tin "giá thế giới giảm" tới lúc bạn thấy món hàng rẻ đi qua một đợt khuyến mãi không phải là chuyện lạ. Ngược lại, khi giá nguyên liệu tăng, nhà sản xuất thường báo tăng sớm hơn, vì họ phải tính trước giá vốn của lô sắp mua. Hai chiều không chạy cùng tốc độ.
Vì sao giá tăng nhanh mà giảm chậm
Hợp đồng mua trước khoá giá cũ. Nhà máy lớn ký mua nguyên liệu theo kỳ hạn để khỏi bị động. Lúc giá lên, hợp đồng cũ giúp họ chậm tăng; lúc giá xuống, chính hợp đồng đó buộc họ dùng nguyên liệu đắt thêm một thời gian.
Chi phí khác không giảm theo. Lương công nhân, tiền thuê kho, giá điện, cước chở gần như chỉ đi một chiều theo năm tháng. Nguyên liệu giảm có khi chỉ bù được phần những khoản kia đã tăng.
Bù lại giai đoạn đã gánh. Lúc nguyên liệu tăng, nhà sản xuất thường không chuyển hết sang giá ngay vì sợ mất khách, chịu lời mỏng một thời gian. Khi nguyên liệu giảm, họ giữ giá để lấy lại phần lời đã mất.
Hạ giá rồi tăng lại rất tốn kém. Đổi giá in, báo đại lý, chỉnh bảng giá tiệm, giải thích với khách, mỗi lần đều mất công. Nếu không chắc nguyên liệu sẽ thấp lâu, giữ giá và làm khuyến mãi linh hoạt hơn.
Người mua ít phản ứng khi giá không giảm. Khách bỏ đi khi giá tăng, nhưng hiếm ai đổi nhãn vì nhãn kia không giảm giá. Áp lực hạ giá vì vậy yếu hơn áp lực giữ giá.
Cạnh tranh không đủ mạnh ở một số nhóm hàng. Nhóm hàng có vài nhãn lớn chiếm phần lớn kệ thì không ai muốn hạ giá trước. Nhóm có nhiều nhãn, có nhãn riêng thì giá giảm nhanh hơn.
Khoản nào trong giá có giảm theo nguyên liệu
Ví dụ giả định với một món hàng đóng gói, chia các khoản theo việc chúng có đi theo giá nguyên liệu hay không.
| Khoản trong giá | Có giảm khi nguyên liệu giảm không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nguyên liệu chính | Có, nhưng trễ vài tháng | Phụ thuộc hợp đồng kỳ hạn |
| Bao bì | Có khi giá nhựa, giấy giảm | Bao bì in sẵn số lượng lớn nên trễ hơn |
| Điện, hơi nóng | Hiếm khi | Giá điện thường điều chỉnh tăng |
| Lương nhân công | Không | Thường tăng theo năm |
| Cước chở | Có khi giá dầu giảm | Trễ, và hay không giảm hết |
| Mặt bằng của cửa hàng | Không | Hợp đồng thuê dài hạn |
| Chiết khấu các tầng phân phối | Không | Tính theo phần trăm giá bán |
| Quảng cáo, khuyến mãi | Ngược lại, thường tăng | Phần chênh được dồn vào đây |
Nhìn bảng sẽ thấy, ngay cả khi nguyên liệu giảm hẳn một phần tư, giá vốn của cả món hàng có thể chỉ giảm vài phần trăm, vì nguyên liệu chỉ là một phần trong nhiều khoản. Con số vài phần trăm đó lại dễ bị các khoản khác đang tăng nuốt mất.
Ví dụ giả định: nguyên liệu chiếm hai phần năm giá bán, giảm một phần tư thì giá vốn nhẹ đi một phần mười. Nếu cùng năm đó lương và cước chở tăng, cộng lại bằng một phần hai mươi giá bán, thì phần thật sự còn dư để giảm giá chỉ còn một nửa con số trên. Đó là lý do tin vui về nguyên liệu thường thành tin rất nhỏ ở quầy tính tiền.
Nhóm hàng nào giảm nhanh, nhóm nào giảm chậm
Tốc độ giá đi xuống khác nhau giữa các nhóm hàng. Bảng mô tả chung để bạn biết nên kỳ vọng ở đâu.
| Nhóm hàng | Tốc độ khi đầu vào giảm | Vì sao |
|---|---|---|
| Dầu ăn đổ ở chợ, hàng bán theo cân | Nhanh | Người bán nhập theo đợt ngắn, ít tầng, cạnh tranh trực tiếp |
| Hàng nhãn riêng của siêu thị | Khá nhanh | Nhà bán lẻ dùng nó để kéo khách, ít đệm quảng cáo |
| Hàng có nhiều nhãn cạnh tranh, như nước rửa chén | Vừa, chủ yếu qua khuyến mãi | Nhãn nào hạ trước thì các nhãn khác phải theo |
| Hàng có vài nhãn lớn chiếm kệ | Chậm | Không ai muốn hạ giá trước |
| Hàng giá quen, giá tròn như mì gói, nước ngọt lon | Rất chậm ở giá in | Giá tròn khó hạ một bậc nhỏ, giảm đi qua tặng thêm |
| Hàng nhập khẩu nguyên hộp | Chậm | Còn lô tồn mua giá cao, thêm độ trễ tỷ giá và cước |
Nếu bạn muốn thấy giá vốn nhẹ đi ở đâu sớm nhất, hãy nhìn vào hai dòng đầu. Dòng cuối thường là nơi chờ lâu nhất.
Giá giảm đi đường vòng như thế nào
Khi giá vốn thật sự nhẹ đi, người mua vẫn được hưởng, chỉ là không qua con số trên kệ. Những đường vòng hay gặp:
- Khuyến mãi dày hơn, giảm sâu hơn, kéo dài hơn.
- Thùng, lốc tặng thêm một đơn vị, gói "tặng thêm phần trăm".
- Đại lý được chiết khấu cao hơn, tạp hoá nhập rẻ hơn, có tiệm hạ giá lẻ một chút để cạnh tranh.
- Ra dòng sản phẩm mới giá thấp hơn, trong khi dòng cũ giữ giá.
- Giữ định lượng mới đã bớt từ đợt trước, thay vì bớt thêm nữa.
- Hàng nhãn riêng hạ giá trước, kéo khoảng chênh với nhãn lớn rộng ra.
Nếu nhà bạn chỉ nhìn giá in, bạn sẽ không thấy những đường vòng này. Nếu nhìn giá thật sự trả mỗi tháng sau khuyến mãi, bạn có thể thấy khoản đi chợ cho đồ khô đã nhẹ đi một chút.
Đường vòng có một nhược điểm cho người mua: phần giảm giá chỉ đến với người mua đúng lúc, đúng chỗ có chương trình. Ai mua đều đặn ở một tiệm nhỏ không có khuyến mãi thì gần như không hưởng gì, cho tới khi giá in thật sự hạ.
Dấu hiệu thị trường đang nhẹ đi
Không ai báo cho người mua biết lúc giá vốn đã giảm. Nhưng có vài dấu hiệu bạn tự nhìn được:
- Chợ sỉ, đại lý hạ giá thùng trước, trong khi giá gói lẻ ở tiệm chưa đổi.
- Món quen bỗng xuất hiện khuyến mãi liên tục sau một thời gian dài không có.
- Gói "tặng thêm" xuất hiện ở nhiều nhãn trong cùng nhóm hàng.
- Hàng nhãn riêng ở siêu thị hạ giá hoặc thêm cỡ lớn giá tốt.
- Quán ăn quanh nhà ngừng than giá nguyên liệu, có quán thêm món, thêm khuyến mãi.
- Người bán ở chợ sẵn lòng bớt giá khi mua theo thùng hơn trước.
Mấy dấu hiệu này cho biết áp lực chi phí đang giảm. Chúng không nói giá sẽ đi đâu tiếp, chỉ giúp bạn hiểu vì sao túi tiền thấy nhẹ hơn dù con số trên kệ vẫn thế.
Một dấu hiệu nữa nằm ngay trong nhà: hoá đơn đi chợ cuối tháng. Nếu cùng một giỏ quen mà tổng tiền nhẹ hơn vài tháng trước, thị trường đã nhẹ đi, dù không món nào đổi giá in.
Áp vào nhà mình và hiểu lầm hay gặp
Chị Lan theo dõi giá trả thật. Thay vì ghi giá in, chị ghi số tiền thực trả cho mười món quen mỗi tháng, đã trừ khuyến mãi. Sau nửa năm, chị thấy rõ những tháng nào hàng khô nhẹ đi, dù giá in không đổi.
Anh Minh thương lượng với đại lý. Khi tin nguyên liệu giảm đã lâu mà giá thùng chưa đổi, anh hỏi đại lý về chiết khấu theo số lượng, hàng tặng kèm. Đại lý thường có thêm chương trình từ nhà sản xuất mà không chủ động nói.
Hiểu lầm: "Giá không giảm là do ai đó đang ăn chênh." Có thể có, nhưng phần lớn là do độ trễ hợp đồng và các khoản khác đang tăng. Muốn biết có ăn chênh hay không phải nhìn cả nhóm hàng trong nhiều tháng, không phải một món trong một tuần.
Hiểu lầm: "Giá thế giới giảm bao nhiêu thì trong nước phải giảm bấy nhiêu." Nguyên liệu chỉ là một phần giá bán lẻ. Giảm một phần tư nguyên liệu chỉ kéo giá vốn xuống một phần nhỏ hơn nhiều.
Hiểu lầm: "Chờ giá giảm rồi mới mua." Hàng tiêu dùng là thứ nhà dùng hằng ngày; chờ không được bao lâu, và giá thường giảm qua khuyến mãi chứ không qua bậc. Mua theo nhu cầu, tận dụng khuyến mãi khi gặp là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao giá thế giới giảm mà giá trong nước chưa giảm?
Vì hàng đang bán được làm từ nguyên liệu mua theo giá cũ, thường trước đó vài tháng. Thêm vào đó, các khoản như lương, mặt bằng, cước chở không giảm theo. Phải qua vài tháng giá vốn mới đổi, và lúc đó giá thường giảm qua khuyến mãi.
Giá dính là gì?
Đó là hiện tượng giá bán lẻ ít thay đổi dù chi phí đầu vào đã đổi, đặc biệt khó giảm hơn là tăng. Nguyên nhân gồm hợp đồng mua trước, chi phí đổi giá, tâm lý người mua và mức cạnh tranh trong nhóm hàng.
Vì sao giá tăng thì nhanh mà giảm thì chậm?
Khi nguyên liệu tăng, nhà sản xuất phải tính trước giá vốn lô sắp mua nên tăng sớm. Khi nguyên liệu giảm, họ còn hàng giá cũ, muốn bù lại giai đoạn lời mỏng, và người mua ít phản ứng khi giá không giảm, nên giá đi xuống chậm.
Làm sao biết giá hàng tiêu dùng đang giảm ngầm?
Để ý khuyến mãi dày lên, gói tặng thêm xuất hiện ở nhiều nhãn, đại lý và chợ sỉ hạ giá thùng trước giá lẻ, hàng nhãn riêng hạ giá. Ghi số tiền thực trả mỗi tháng cũng cho thấy rõ điều này.
Có nên chờ giá giảm rồi mới mua hàng tiêu dùng không?
Thường không cần. Hàng tiêu dùng nhà dùng hằng ngày, chờ không được lâu, và giá hiếm khi giảm theo bậc rõ ràng. Mua đủ dùng và tận dụng khuyến mãi khi gặp là cách hợp lý hơn đoán thời điểm.
Giá có bao giờ giảm thẳng trên kệ không?
Có, khi nguyên liệu giảm sâu và kéo dài, cạnh tranh gắt, hoặc một nhãn quyết định hạ giá để giành khách và các nhãn khác phải theo. Những lần như vậy ít hơn những lần tăng, nhưng không phải không có.