Hàng nhãn riêng của siêu thị rẻ hơn chủ yếu vì không phải gánh tiền quảng cáo, tiền chiết khấu qua nhiều tầng phân phối và phí trưng bày, những khoản chiếm phần đáng kể trong giá hàng có thương hiệu. Nhà bán lẻ đặt nhà máy làm theo yêu cầu, gắn tên của mình, rồi bán thẳng trên kệ của mình.
Phần nguyên liệu thì hai bên gần như chịu như nhau, nên khi giá nguyên liệu tăng mạnh, khoảng chênh giữa nhãn riêng và hàng có thương hiệu thường co lại. Dưới đây là các khoản được bớt, vì sao nhà bán lẻ muốn có nhãn riêng, cách đọc bao bì để biết ai thật sự làm ra món hàng, và nhóm hàng nào đáng thử.
Hàng nhãn riêng là gì và ai làm ra nó
Hàng nhãn riêng là hàng mang tên của nhà bán lẻ, như chuỗi siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện lợi hay nhà bán lẻ trên mạng, thay vì tên của một nhà sản xuất có thương hiệu. Người bán không tự xây nhà máy; họ đặt một nhà máy khác sản xuất theo công thức, quy cách và mức giá đã thoả thuận.
Nhà máy đó có thể là một xưởng chuyên làm gia công cho nhiều nhãn, có thể là một nhà sản xuất có thương hiệu tận dụng công suất máy còn trống, cũng có thể là nhà máy ở nước ngoài. Vì vậy câu "nhãn riêng do chính nhà máy làm hàng nổi tiếng sản xuất" có lúc đúng, có lúc không, và không nên đoán.
Thường gặp nhất ở các nhóm hàng có công thức ổn định, ít khác biệt giữa các nhãn: giấy vệ sinh, khăn giấy, nước rửa chén, nước lau sàn, gạo, đường, dầu ăn, mì sợi khô, nước suối, đồ hộp. Nhóm hàng cần công nghệ hoặc niềm tin cao như sữa bột trẻ em, mỹ phẩm chăm sóc da thì nhãn riêng ít hơn.
Một điểm hay bị bỏ qua: nhà bán lẻ chịu trách nhiệm với chất lượng hàng nhãn riêng trước người mua, và trên bao bì vẫn phải ghi tên, địa chỉ của tổ chức chịu trách nhiệm về hàng hoá cùng nơi sản xuất. Đó là chỗ bạn đọc được ai đứng sau món hàng.
Khoản nào được bớt so với hàng có thương hiệu
Bảng dưới so các khoản trong giá bán của hai loại hàng cùng nhóm. Mức độ chỉ là mô tả chung, không phải con số của nhãn nào.
| Khoản trong giá | Hàng có thương hiệu | Hàng nhãn riêng |
|---|---|---|
| Nguyên liệu | Tương đương | Tương đương, có khi chọn loại rẻ hơn một bậc |
| Quảng cáo trên truyền hình, mạng xã hội | Đáng kể | Gần như không có |
| Chiết khấu nhà phân phối, đại lý | Qua nhiều tầng | Đi thẳng từ nhà máy về kho nhà bán lẻ |
| Phí trưng bày, vị trí đầu kệ | Phải trả cho nhà bán lẻ | Không có, vì là hàng của chính nhà bán lẻ |
| Nghiên cứu sản phẩm mới, đổi mẫu thường xuyên | Có | Ít, thường đi theo sản phẩm đã có sẵn |
| Bao bì | In đẹp, đổi mẫu theo chiến dịch | Đơn giản, ít đổi |
| Lời của nhà bán lẻ trên mỗi món | Phần chiết khấu được hưởng | Thường cao hơn tính theo tỷ lệ, dù giá bán thấp hơn |
Dòng cuối là chỗ thú vị: nhà bán lẻ bán nhãn riêng rẻ hơn mà vẫn có thể lời nhiều hơn trên mỗi món, vì họ giữ lại phần mà trước đây phải chia cho quảng cáo và các tầng phân phối. Người mua và nhà bán lẻ cùng hưởng phần được bớt.
Vì sao nhà bán lẻ muốn có nhãn riêng
Nhãn riêng không chỉ là chuyện bán rẻ. Nó là một nước cờ trong quan hệ giữa nhà bán lẻ và nhà sản xuất. Chuỗi nhân quả thường như sau:
- Nhà bán lẻ có nhãn riêng ở một nhóm hàng → có thêm lựa chọn khi thương lượng với nhãn lớn → mặc cả chiết khấu, phí trưng bày tốt hơn.
- Nhãn riêng chỉ bán ở chuỗi đó → khách quen món đó phải quay lại chuỗi → giữ khách.
- Lời gộp trên nhãn riêng cao → nhà bán lẻ có thêm khoản để làm khuyến mãi ở các món mồi khác.
- Khi nhãn lớn tăng giá → nhãn riêng giữ giá lâu hơn một chút → khách chuyển sang thử → nhà bán lẻ tăng thị phần nhãn riêng.
- Khi nguyên liệu tăng mạnh kéo dài → nhãn riêng cũng phải tăng → khoảng chênh co lại vì phần nguyên liệu chiếm tỷ lệ lớn hơn trong giá nhãn riêng.
Vì vậy bạn thường thấy nhãn riêng được đặt ngay cạnh nhãn lớn cùng loại, ngang tầm mắt, với giá chênh thấy rõ. Cách bày đó cố ý: để bạn so và chọn ngay tại kệ.
Khi chi phí tăng, nhãn riêng phản ứng thế nào
Khoảng chênh co lại. Ví dụ giả định: một món nhãn lớn giá 100, nhãn riêng giá 75, trong đó nguyên liệu mỗi món khoảng 40. Nguyên liệu tăng thêm một phần tư, tức thêm 10. Nếu cả hai chuyển hết sang giá, nhãn lớn thành 110, nhãn riêng thành 85; khoảng chênh vẫn là 25 nhưng tỷ lệ chênh giảm từ một phần tư xuống còn chưa tới một phần tư.
Nhãn riêng ít đệm hơn. Hàng có thương hiệu có ngân sách quảng cáo, khuyến mãi để cắt khi chi phí tăng, giữ giá kệ thêm một thời gian. Nhãn riêng đã tinh gọn sẵn, nên khi nguyên liệu lên, giá của nó thường phải đổi sớm hơn.
Đổi nhà máy gia công. Nhà bán lẻ có thể chuyển sang xưởng khác rẻ hơn. Bao bì vẫn mang tên cũ nhưng nơi sản xuất in phía sau có thể đổi. Đây là lúc đáng đọc lại bao bì.
Bớt định lượng cũng xảy ra. Nhãn riêng không miễn nhiễm với chuyện giữ giá bớt hàng. Đơn giá vẫn là thước đo đáng tin nhất.
Năm bước xem một món nhãn riêng trước khi đổi sang
Không cần đoán món nào tốt. Bạn chỉ cần đọc bao bì và thử nhỏ.
- Lật mặt sau, đọc tên và địa chỉ nơi sản xuất, tên tổ chức chịu trách nhiệm về hàng hoá. Món sản xuất trong nước hay nhập khẩu, xưởng ở đâu, đều ghi ở đó.
- So bảng thành phần với món nhãn lớn bạn đang dùng. Ví dụ nước rửa chén: thành phần chính có tương tự không, nồng độ có ghi không.
- So định lượng và tính đơn giá, đừng chỉ so giá gói.
- Mua cỡ nhỏ nhất để thử một lần. Với hàng tẩy rửa, xem có phải dùng nhiều hơn mới sạch như món cũ không; nếu phải dùng gấp rưỡi thì phần rẻ biến mất.
- Hợp thì đổi hẳn, không hợp thì quay lại. Ghi vào danh sách đi chợ món nào đã thử, kết quả ra sao, để lần sau khỏi thử lại.
Năm bước này dùng được cho mọi món, kể cả khi so hai nhãn lớn với nhau. Nhãn riêng chỉ là một lựa chọn trên kệ, không đặc biệt tốt hơn cũng không đặc biệt kém hơn.
Dấu hiệu bạn tự quan sát trên kệ
Không cần số liệu ngành, vài quan sát khi đi chợ cho bạn biết nhãn riêng đang ở vị thế nào trong một nhóm hàng:
- Khoảng chênh giữa nhãn riêng và nhãn lớn cạnh nó hẹp lại qua vài tháng: thường là chi phí nguyên liệu đang tăng, nhãn riêng ít đệm nên phải đổi giá trước.
- Nhãn riêng mở rộng sang nhiều cỡ, nhiều mùi: nhà bán lẻ thấy món đó bán tốt, đang đầu tư thêm.
- Nhãn lớn cùng loại khuyến mãi dày hơn hẳn ở chuỗi có nhãn riêng mạnh: nhãn lớn đang phải giữ chỗ trên kệ.
- Địa chỉ nơi sản xuất in sau bao bì đổi giữa hai lần mua: nhà bán lẻ vừa đổi xưởng gia công, đáng thử lại một lần xem chất lượng có giữ được không.
- Nhãn riêng hết hàng nhiều ngày liền: có thể xưởng gia công gặp trục trặc, hoặc đang chuyển nguồn. Đây là lúc nhãn lớn được bán nhiều hơn mà không cần giảm giá.
Những quan sát này không bảo bạn nên mua gì. Chúng chỉ giúp bạn hiểu vì sao giá trên kệ đang đổi, để không ngạc nhiên khi món quen đắt lên hay rẻ đi.
Áp vào nhà mình: món nào đáng thử nhãn riêng
Chị Lan đi chợ cho nhà bốn người chia các món quen thành ba nhóm như sau:
| Nhóm | Ví dụ | Lý do |
|---|---|---|
| Đáng thử trước | Giấy vệ sinh, khăn giấy, túi đựng rác, nước lau sàn, đường, muối | Ít khác biệt giữa các nhãn, dễ so, rẻ thấy rõ |
| Thử có cân nhắc | Nước rửa chén, nước giặt, dầu ăn, mì sợi khô, đồ hộp | Khác nhau về mùi, độ đậm đặc, vị; cần thử cỡ nhỏ |
| Thường giữ nhãn quen | Sữa bột của con, mỹ phẩm cho da nhạy cảm, thuốc men | Đổi có rủi ro, phần tiết kiệm không đáng |
| Tuỳ khẩu vị | Cà phê, trà, bánh kẹo, nước chấm | Chuyện thích hay không, không phải chuyện chất lượng |
Nhìn theo cả năm, chỉ đổi nhóm đầu tiên đã có thể bớt một khoản nhỏ đều đặn. Bác Tư ở quê ít khi gặp nhãn riêng vì tiệm gần nhà không có; với bác, cách bớt tiền vẫn là so đơn giá giữa gói lẻ và cỡ vừa.
Hiểu lầm hay gặp
Những nhận định sau hay nghe nhưng không đứng vững khi xét kỹ:
- "Nhãn riêng là hàng kém." Nhiều món ngang hàng có thương hiệu, có món thấp hơn một bậc. Đánh giá từng món, không đánh giá cả nhóm.
- "Nhãn riêng chắc chắn do nhà máy nổi tiếng làm." Có thể, có thể không. Chỉ bao bì ghi nơi sản xuất mới nói được.
- "Nhãn riêng rẻ vì nhà bán lẻ chịu lỗ." Ngược lại, nhà bán lẻ thường lời nhiều hơn trên mỗi món nhãn riêng.
- "Nhãn riêng không bao giờ tăng giá." Nó cũng chịu nguyên liệu, bao bì, cước chở; có khi tăng sớm hơn vì ít đệm.
- "Bao bì đơn giản nghĩa là làm ẩu." Bao bì đơn giản là chỗ bớt tiền có chủ ý. Thứ cần xem là thành phần và định lượng bên trong, không phải độ bắt mắt bên ngoài.
- "Nhãn riêng ở chuỗi nào cũng như nhau." Mỗi nhà bán lẻ đặt một nhà máy, một công thức, một mức giá riêng. Món nhãn riêng ở chuỗi này hợp với nhà bạn không có nghĩa món cùng loại ở chuỗi khác cũng hợp.
Cái lợi lớn nhất của nhãn riêng với người mua không chỉ là giá thấp, mà là nó tạo thêm một lựa chọn trên kệ, buộc nhãn lớn phải cân nhắc khi định giá.
Câu hỏi thường gặp
Hàng nhãn riêng là gì?
Đó là hàng mang tên của nhà bán lẻ thay vì tên nhà sản xuất có thương hiệu. Nhà bán lẻ đặt một nhà máy làm theo quy cách của mình, rồi bán trên kệ của chính mình, thường với giá thấp hơn hàng có thương hiệu cùng loại.
Vì sao hàng nhãn riêng rẻ hơn hàng có thương hiệu?
Vì không phải gánh tiền quảng cáo, chiết khấu qua nhiều tầng phân phối và phí trưng bày. Bao bì cũng đơn giản hơn, ít đổi mẫu. Phần nguyên liệu thì gần như tương đương.
Làm sao biết ai sản xuất hàng nhãn riêng?
Đọc mặt sau bao bì: nhãn hàng hoá phải ghi tên, địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm và nơi sản xuất. Từ đó bạn biết món đó làm trong nước hay nhập khẩu, xưởng ở đâu, dù không biết tên nhãn lớn nào đứng sau.
Hàng nhãn riêng có kém chất lượng hơn không?
Không thể nói chung. Có món ngang hàng có thương hiệu, có món dùng nguyên liệu thấp hơn một bậc. Cách chắc nhất là so thành phần, định lượng và thử cỡ nhỏ trước khi đổi hẳn.
Khi giá nguyên liệu tăng, hàng nhãn riêng có tăng giá không?
Có, vì nhãn riêng cũng mua nguyên liệu, bao bì và trả cước chở như mọi hàng khác. Do ít khoản đệm để cắt, giá nhãn riêng có khi phải đổi sớm hơn, và khoảng chênh với hàng có thương hiệu thường co lại.
Nhóm hàng nào nên thử nhãn riêng trước?
Các món ít khác biệt giữa các nhãn như giấy vệ sinh, khăn giấy, túi rác, nước lau sàn, đường, muối. Những món cần độ tin cao như sữa bột trẻ em hay mỹ phẩm cho da nhạy cảm thì nên cân nhắc kỹ hơn.