ChiPhoi.comChi Phối
Vàng trên thị trường thế giới

Sản lượng mỏ vàng và vàng tái chế: vì sao giá cao mà nguồn cung tăng rất chậm

Mỗi năm mỏ chỉ thêm khoảng một đến hai phần trăm vào lượng vàng đã có, mở mỏ mới mất cả chục năm. Vì sao cung vàng ít phản ứng với giá, và vàng tái chế đỡ phần nào.

Wide shot of an open-pit mine at sunrise, tiny haul trucks winding down terraced dusty slopes, a lone worker in a hard hat in the foreground facing away, orange haze

Giá vàng tăng mà nguồn cung không tăng kịp, vì vàng mới từ mỏ mỗi năm chỉ bằng khoảng một đến hai phần trăm lượng vàng loài người đã khai thác, và mở một mỏ mới thường mất mười năm trở lên. Phần cung phản ứng nhanh với giá là vàng tái chế: khi giá cao, người dân và tiệm vàng mang vàng cũ đi nấu lại.

Vì vậy, khác với rau hay thịt heo, giá vàng hầu như không bị dẫn dắt bởi chuyện được mùa hay mất mùa ở mỏ. Phía cung chỉ đặt ra cái nền dài hạn qua chi phí khai thác, và tạo vài cú giật ngắn khi có sự cố vận chuyển. Bài đi qua cơ cấu nguồn cung, thời gian từng khâu mở mỏ, vai trò của chi phí, cách vàng tái chế làm phanh, và vài lúc nguồn cung thật sự làm giá động.

Nguồn cung vàng mỗi năm gồm những gì

Nguồn cung vàng hằng năm có hai phần chính. Phần lớn, khoảng ba phần tư theo số tổng hợp của ngành những năm gần đây, đến từ mỏ: vàng mới đào lên, tinh luyện thành thỏi. Phần còn lại, khoảng một phần tư, là vàng tái chế: trang sức cũ, vàng vụn, vàng thu hồi từ đồ điện tử được nấu và tinh luyện lại. Ngoài ra còn một phần nhỏ đến từ các hợp đồng bán trước sản lượng của công ty mỏ.

Điều làm vàng khác hầu hết hàng hoá là gần như toàn bộ vàng từng khai thác vẫn còn đó. Vàng không bị ăn, không bị đốt, ít bị tiêu hao. Tổng lượng vàng đã khai thác trong lịch sử được ước tính vào khoảng hơn hai trăm nghìn tấn, nằm trong trang sức, kho ngân hàng trung ương, thỏi vàng của nhà đầu tư. Sản lượng mỏ vài nghìn tấn mỗi năm chỉ là phần thêm vào kho rất lớn ấy.

Vì thế, nếu một năm sản lượng mỏ giảm mười phần trăm, tổng lượng vàng có sẵn trên thế giới chỉ giảm tốc độ tăng một chút. Giá không phản ứng như khi một vụ lúa mất mùa. Điều quyết định giá là những người đang cầm hơn hai trăm nghìn tấn kia muốn giữ hay muốn bán, chứ không phải mỏ đào được bao nhiêu.

Người buôn nông sản hay ngạc nhiên ở điểm này. Với gạo, một vụ mất mùa là thiếu hàng thật, vì gạo ăn xong là hết. Với vàng, mỗi chiếc nhẫn trong tủ của hàng trăm triệu gia đình đều là nguồn cung tiềm năng, chỉ chờ giá đủ hấp dẫn để chủ nhân mang ra tiệm.

Từ phát hiện tới thỏi vàng: vì sao mỏ không tăng nhanh được

Thời gian dưới đây là khoảng thường gặp, mỗi mỏ một khác. Cộng lại sẽ thấy vì sao giá cao năm nay chưa thể thành vàng mới năm sau.

KhâuViệc phải làmThời gian thường gặp
Thăm dòKhoan thử, lấy mẫu, đánh giá trữ lượng và hàm lượngVài năm, nhiều nơi khoan rồi bỏ
Nghiên cứu khả thiTính chi phí, phương án khai thác, xử lý chất thảiMột đến ba năm
Cấp phép và đánh giá môi trườngXin phép, tham vấn cộng đồng, cam kết hoàn thổVài năm, có khi lâu hơn
Huy động vốn và xây dựngĐường sá, nhà máy tuyển, đập chứa chất thải, điện nướcHai đến năm năm
Vận hành đến công suấtChạy thử, tăng dần sản lượngMột đến hai năm

Cộng các khâu lại thường là mười năm hoặc hơn. Nhiều mỏ lớn đang chạy là thành quả của quyết định thăm dò từ hai thập niên trước. Ngược lại, khi giá thấp nhiều năm, công ty mỏ cắt ngân sách thăm dò, và hậu quả là nguồn cung yếu đi sau đó cả chục năm.

Chi phí khai thác: cái nền dài hạn của giá

Chi phí không quyết định giá ngày mai, nhưng nó tạo ra lực kéo chậm qua nhiều năm:

  • Hàm lượng quặng giảm dần: những mỏ giàu, dễ khai thác phần lớn đã được đào. Mỏ mới thường nghèo hơn, phải đào sâu hơn, nghiền nhiều đá hơn cho mỗi gram vàng.
  • Năng lượng: xe tải, máy nghiền, nhà máy tuyển chạy bằng dầu diesel và điện. Giá năng lượng tăng là chi phí mỗi ounce tăng theo.
  • Nhân công và hoá chất: lương thợ mỏ, hoá chất tách vàng, chi phí an toàn và xử lý môi trường ngày một chặt hơn.
  • Chuỗi nhân quả: giá vàng thấp hơn chi phí của nhiều mỏ trong vài năm → mỏ nghèo đóng cửa, thăm dò bị cắt → mười năm sau ít mỏ mới → cung yếu → giá có nền cao hơn.
  • Chiều ngược: giá cao nhiều năm → mỏ cũ khai thác cả phần quặng nghèo trước đây bỏ đi, mỏ mới được đầu tư → sản lượng tăng chậm → cung bớt căng.

Chi phí trung bình của ngành là một mức người ta hay nhắc khi giá giảm sâu: dưới mức ấy, nhiều mỏ lỗ và sản lượng sẽ tự co lại. Nhưng đó là cái nền mềm, đo bằng năm chứ không phải bằng tuần.

Vàng tái chế: phần cung phản ứng nhanh nhất với giá

Nếu mỏ chậm chạp thì vàng tái chế lại rất nhạy. Khi giá vàng tăng mạnh, người dân ở Ấn Độ, Trung Quốc, Trung Đông và cả Việt Nam mang trang sức cũ, nhẫn gãy, bông tai lẻ ra tiệm bán. Tiệm gom lại, gửi đi nấu, tinh luyện thành thỏi, rồi vàng ấy quay lại thị trường. Chỉ cần vài tuần là vòng này chạy xong.

Ví dụ giả định: bác Tư có mấy chỉ vàng cũ cất từ hồi cưới, định để dành. Thấy tin giá vàng lên cao kỷ lục, bác mang hai chỉ ra bán để sửa chuồng heo. Hàng triệu người khắp châu Á làm điều tương tự trong cùng vài tuần, và lượng vàng tái chế tăng vọt, bù vào chỗ cầu đang tăng.

Ngoài trang sức, còn vàng thu hồi từ bo mạch, linh kiện điện tử, răng giả. Phần này nhỏ và ổn định hơn, ít phụ thuộc giá ngắn hạn. Nhưng phần trang sức cũ thì phản ứng mạnh, đến mức có những năm giá tăng nhanh, vàng tái chế tăng đủ nhiều để làm chậm nhịp tăng của giá. Đó là cái phanh thứ hai, sau việc người mua trang sức giảm mua.

Bảng lực phía cung: tác động lên giá và tốc độ

Gom các lực phía cung vào một bảng để thấy cái nào nhanh, cái nào chậm, cái nào gần như không đáng kể với giá ngày:

LựcTác động lên giá vàng thế giớiNhanh hay chậm
Sản lượng mỏ một năm tăng hay giảm vài phần trămRất nhỏ, vì kho vàng hiện có quá lớnChậm, gần như không thấy
Ngân sách thăm dò bị cắt nhiều nămNguồn cung yếu đi sau cả chục năm, nền giá cao hơnRất chậm
Chi phí năng lượng, nhân công tăngNâng dần mức chi phí ngành, mỏ nghèo đóng cửaChậm, nhiều năm
Người dân bán vàng cũ khi giá caoBù vào cầu, làm nhịp tăng chậm lạiNhanh, vài tuần
Vận chuyển, tinh luyện bị nghẽnChênh lệch giữa các trung tâm giãn ra, giá kỳ hạn giậtRất nhanh, vài ngày
Công ty mỏ bán trước sản lượngThêm lượng bán trên thị trường kỳ hạn khi giá caoTrung bình

Bảng này giải thích một điều người mới hay thắc mắc: vì sao tin về mỏ vàng hiếm khi lên trang nhất mục giá cả. Phía cung tạo nền và tạo phanh, còn những cú lên xuống hằng tuần gần như luôn đến từ phía cầu: quỹ, ngân hàng trung ương, đầu cơ và người mua trang sức.

Khi nào phía cung thật sự làm giá động

Vận chuyển thỏi vàng bị nghẽn. Vàng thỏi giữa các trung tâm giao dịch được chở bằng máy bay. Đầu đại dịch năm 2020, chuyến bay bị cắt giảm, các nhà tinh luyện tạm dừng, có những ngày giá kỳ hạn ở New York và giá giao ngay ở London chênh nhau bất thường vì vàng không kịp chuyển đi.

Nhà tinh luyện lớn tạm đóng cửa. Một số nhà máy tinh luyện lớn xử lý lượng vàng rất lớn của thế giới. Khi chúng ngừng vì dịch bệnh hay sự cố, vàng thô ùn lại, vàng thỏi chuẩn thiếu tạm thời.

Xung đột ở vùng mỏ lớn. Đình công kéo dài, bất ổn chính trị ở một nước sản xuất lớn có thể làm sản lượng hụt vài tháng. Tác động lên giá thường nhỏ, vì kho vàng hiện có quá lớn.

Thay đổi thuế, quy định xuất khẩu. Một nước sản xuất lớn đổi thuế xuất khẩu vàng thô có thể làm dòng vàng dịch chuyển, ảnh hưởng khoảng chênh giữa các thị trường hơn là giá chung.

Điểm chung của các trường hợp trên. Chúng là sự cố về đường đi của vàng chứ không phải về lượng vàng trên thế giới. Vì thế tác động thường ngắn: khi máy bay bay lại, nhà máy chạy lại, chênh lệch thu hẹp và giá trở về theo các lực phía cầu.

Hiểu lầm hay gặp và chỗ để dùng kiến thức này

"Vàng sắp cạn nên giá phải tăng." Mỏ ngày càng nghèo là thật, nhưng lượng vàng đã khai thác nằm sẵn rất lớn. Giá phụ thuộc người cầm vàng muốn giữ hay bán, không phụ thuộc chuyện mỏ cạn.

"Giá cao thì mỏ sẽ đào thêm và giá giảm ngay." Mở mỏ mất cả chục năm. Phản ứng nhanh của phía cung là vàng tái chế, không phải mỏ.

"Tin một mỏ lớn gặp sự cố là giá tăng mạnh." Thường chỉ nhích nhẹ, vì sản lượng một mỏ là phần rất nhỏ so với tổng lượng vàng có sẵn.

Áp vào nhà mình. Hiểu vàng tái chế giúp gia đình biết vì sao những tuần giá lên cao, tiệm thu mua đông người bán và khoảng chênh mua bán có thể rộng. Người cần bán vàng cũ nên hỏi giá ở vài nơi và tính theo số tiền thực nhận sau khi trừ hao, thay vì nhìn giá niêm yết.

Hiểu lầm: "Giá cao là do công ty mỏ găm hàng." Công ty mỏ thường bán sản lượng đều đặn để trả lương, trả nợ, không giữ vàng lâu được. Một số còn bán trước sản lượng nhiều năm. Họ không có đủ hàng để làm giá thế giới, và lợi nhuận của họ tăng khi giá tăng chứ không cần ôm hàng.

Câu hỏi thường gặp

Mỗi năm thế giới khai thác được bao nhiêu vàng?

Sản lượng mỏ những năm gần đây ở mức vài nghìn tấn mỗi năm, chỉ bằng khoảng một đến hai phần trăm tổng lượng vàng đã khai thác trong lịch sử. Con số chính xác từng năm khác nhau tuỳ nguồn tổng hợp.

Vì sao giá vàng tăng mạnh mà công ty mỏ không đào thêm ngay?

Vì mở một mỏ mới, từ thăm dò, cấp phép đến xây dựng, thường mất mười năm trở lên. Mỏ đang chạy cũng có công suất giới hạn bởi nhà máy và thiết bị. Giá cao chỉ dần dần biến thành sản lượng sau nhiều năm.

Vàng tái chế ảnh hưởng giá vàng thế nào?

Khi giá cao, người dân bán vàng cũ nhiều hơn, lượng vàng tái chế tăng nhanh trong vài tuần và bù vào cầu, làm nhịp tăng của giá chậm lại. Khi giá thấp, người ta giữ vàng, lượng tái chế giảm.

Chi phí khai thác vàng có làm giá vàng tăng không?

Có, nhưng rất chậm. Chi phí cao làm mỏ nghèo đóng cửa, công ty cắt thăm dò, và sau nhiều năm nguồn cung yếu đi. Nó tạo nền dài hạn cho giá chứ không giải thích được biến động từng tuần.

Có khi nào thiếu vàng thật sự trên thị trường không?

Có những lúc thiếu cục bộ, như đầu năm 2020 khi máy bay và nhà tinh luyện ngừng hoạt động, vàng thỏi không đến kịp nơi cần. Đó là thiếu do vận chuyển, không phải thế giới hết vàng, và thường được giải quyết trong vài tuần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138