ChiPhoi.comChi Phối
Nông sản xuất khẩu

Giá cà phê nhân trong nước tính từ đâu: sàn London, mức trừ lùi, tỷ giá và chi phí

Giá cà phê nhân ở đại lý được suy ngược từ giá sàn London, trừ đi mức chênh, cước, phí và nhân tỷ giá. Bài bóc từng khâu để bạn đọc bảng giá mỗi sáng cho đúng.

A middle-aged Vietnamese farmer pours dried coffee cherries onto a tarp in a rural yard at early morning, seen from behind, low angle, warm amber light and red dust

Giá cà phê nhân mà đại lý ở Tây Nguyên báo mỗi sáng không do ai "ra giá" tuỳ ý: nó được suy ngược từ giá cà phê Robusta trên sàn giao dịch ở London, cộng hoặc trừ một mức chênh theo chất lượng và cung cầu tại chỗ, đổi sang tiền đồng theo tỷ giá, rồi trừ tiếp cước chở, phí kho, lãi vốn và phần lời của từng khâu. Vì thế đêm trước sàn London đi xuống thì sáng hôm sau bảng giá ở đại lý gần như chắc chắn thấp hơn, dù ngoài vườn chẳng có gì thay đổi.

Hiểu được công thức thô này, bạn đọc bản tin giá cà phê sẽ không còn thấy nó như một con số rơi từ trên trời xuống. Bài dưới đây đi từng khâu, có ví dụ giả định để thấy cách cộng trừ, và chỉ ra lực nào đổi trong một đêm, lực nào phải nhiều tháng mới đổi. Phần vì sao giá cà phê thế giới lên xuống (mùa vụ Brazil, tồn kho, nhu cầu rang xay) thuộc chuyện toàn cầu; ở đây chỉ lo phần đường đi của giá từ sàn về tới đống cà phê phơi trên sân nhà.

Chuỗi nhân quả từ sàn London về tới sân phơi

Đường đi của một mức giá có thể viết thành một dòng chảy. Mỗi mũi tên là một khâu có người cộng hoặc trừ tiền:

  • Giá Robusta kỳ hạn trên sàn London (tính bằng đô la Mỹ mỗi tấn) → người mua ở nước nhập khẩu lấy làm mốc.
  • Mốc đó → cộng hoặc trừ mức chênh (thường gọi là "trừ lùi" khi hàng Việt Nam bán thấp hơn mốc) tuỳ loại hạt, độ ẩm, tỷ lệ đen vỡ và lượng hàng đang chào bán.
  • Giá giao lên tàu ở cảng → trừ cước kéo container từ kho Tây Nguyên xuống cảng, phí làm hàng, kiểm định, chứng từ.
  • Giá tại kho doanh nghiệp xuất khẩu → nhân tỷ giá đô la ra tiền đồng, trừ lãi vốn những ngày ôm hàng và phần lời doanh nghiệp.
  • Giá đại lý cấp một → trừ cước xe tải nhỏ, hao hụt khi sấy lại, phần lời đại lý.
  • Giá thương lái hoặc điểm thu gom trong xã → trừ phần lời, công cân, công chở từ rẫy.
  • Giá người trồng nhận được cho cà phê nhân xô (chưa phân loại) đem tới tận nơi.

Điều đáng nhớ là chỉ khâu đầu tiên chạy theo từng phút. Các khâu sau gần như cố định trong vài tuần, nên phần lớn thay đổi hằng ngày trên bảng giá thật ra là thay đổi của sàn London và tỷ giá. Khi bạn thấy giá đại lý hai tỉnh chênh nhau một ít, đó thường là do cước chở và độ cạnh tranh giữa các điểm mua, không phải do cà phê nơi này ngon hơn nơi kia.

Một ví dụ giả định: cộng trừ từ giá sàn ra giá đại lý

Các con số dưới đây là ví dụ giả định, đặt tròn cho dễ tính, không phải giá thật của bất kỳ ngày nào. Mục đích là thấy được thứ tự cộng trừ.

KhâuPhép tính giả địnhKết quả
Giá sàn London2.000 đô la một tấn2.000 đô la/tấn
Trừ mức chênh theo chất lượngtrừ 100 đô la vì hạt loại phổ thông1.900 đô la/tấn
Trừ cước, phí cảng, chứng từtrừ 60 đô la1.840 đô la/tấn
Đổi sang tiền đồngnhân tỷ giá giả định 25.000 đồng46 triệu đồng/tấn, tức 46.000 đồng/kg
Trừ lãi vốn, lời doanh nghiệptrừ khoảng 1.000 đồng/kg45.000 đồng/kg
Trừ lời và chi phí của đại lýtrừ khoảng 800 đồng/kg44.200 đồng/kg ở đại lý

Trong ví dụ này, nếu giá sàn tăng thêm 100 đô la một tấn, giá đại lý nhích lên khoảng 2.500 đồng một ký (100 nhân 25.000 rồi chia 1.000). Nếu tỷ giá tăng thêm 200 đồng mỗi đô la mà sàn đứng yên, giá đại lý cũng tăng khoảng 370 đồng một ký. Vậy nên có những hôm sàn London giảm nhẹ mà giá trong nước vẫn đứng, vì tỷ giá bù vào. Con số thật mỗi năm mỗi khác, nhưng thứ tự phép tính thì giữ nguyên.

Mức trừ lùi: con số ít người để ý mà chi phối nhiều

Trừ lùi là gì. Là khoảng cách giữa giá sàn và giá thực bán của một lô hàng cụ thể. Sàn chỉ niêm một loại hàng chuẩn; hạt Việt Nam loại phổ thông, độ ẩm cao hơn hay nhiều hạt đen vỡ thì bị trừ, hàng sạch, sàng kỹ thì trừ ít hơn, có khi còn được cộng.

Vì sao mức trừ lùi đổi. Khi đầu vụ hàng về ồ ạt, người bán nhiều, người mua chọn được, mức trừ lùi nới rộng ra. Cuối vụ kho cạn, người mua cần hàng giao cho kịp hợp đồng thì mức trừ thu hẹp, thậm chí đảo thành cộng. Đây là lý do có những năm giá trong nước tăng nhanh hơn sàn ở khoảng giữa năm.

Mức trừ lùi không lên bản tin hằng ngày. Bản tin thường chỉ đưa giá sàn và giá đại lý. Muốn đoán mức chênh, bạn lấy giá đại lý đổi ngược ra đô la rồi so với giá sàn; khoảng cách lớn hơn bình thường nghĩa là hàng đang nhiều hoặc chi phí đang cao.

Một tín hiệu tự quan sát. Nếu sàn tăng mà giá đại lý tăng chậm hơn hẳn, thường là thị trường trong nước đang dư hàng. Ngược lại, sàn đứng mà giá đại lý nhích lên, thường là hàng khan ở vùng trồng. Cách đọc này giải thích được nhiều ngày "giá đi ngược sàn" mà bản tin không nói rõ.

Lực nào chạy nhanh, lực nào chạy chậm

Không phải mọi lực đều tác động cùng tốc độ. Bảng dưới xếp theo độ nhanh để bạn biết một tin nào đó có thể làm bảng giá đổi ngay sáng mai hay phải chờ nhiều tháng.

LựcTác động lên giá trong nướcNhanh hay chậm
Giá sàn London đổi qua đêmĐại lý điều chỉnh gần như theo từng phiênRất nhanh, trong ngày
Tỷ giá đô laĐổi phép nhân ra tiền đồngNhanh, theo ngày hoặc tuần
Mức trừ lùi theo đầu vụ, cuối vụKéo giá trong nước lệch khỏi sànTrung bình, theo tháng
Cước container, phí cảngTrừ vào giá trước khi về tới vườnTrung bình, theo quý
Diện tích, sản lượng trong nướcĐổi lượng hàng chào bán cả nămChậm, theo vụ và theo năm
Diện tích trồng mới, phá bỏĐổi nguồn cung ba, bốn năm sauRất chậm

Đọc bảng này, bạn sẽ thấy tin "Tây Nguyên mưa nhiều" chưa chắc làm giá đổi ngay, nhưng tin "sàn London giảm mạnh đêm qua" thì gần như chắc chắn hiện lên bảng giá sáng nay.

Vì sao giá cà phê ở vườn không bao giờ bằng giá trên bản tin

Bản tin giá cà phê thường đưa giá cà phê nhân xô tại một số điểm thu mua lớn, đã quy về chuẩn độ ẩm và tạp chất. Bác Tư có rẫy cà phê ở xa trục đường chính sẽ nhận thấp hơn vì bốn lẽ: hạt chưa phơi đủ khô nên bị trừ ẩm, lẫn cành lá đất cát nên bị trừ tạp chất, thương lái phải chạy xe vào tận rẫy nên trừ công chở, và bán từng tạ nhỏ thì không mặc cả được như người gom hàng chục tấn.

Ngoài ra còn độ trễ. Giá bản tin là giá của buổi sáng; thương lái xuống rẫy buổi chiều đã biết sàn mở cửa phiên mới ra sao và có thể trả theo đó. Người bán thường thấy mình "bị ép", nhưng nhiều khi chỉ là giá đã đổi trong mấy giờ đồng hồ.

Một chuyện nữa là cà phê tươi và cà phê nhân khác hẳn nhau. Bán quả tươi thì phải quy đổi theo tỷ lệ, khoảng bốn đến năm ký quả tươi mới ra một ký nhân tuỳ giống, độ chín và cách phơi, nên giá quả tươi luôn trông "rẻ" hơn nhiều. So hai con số này với nhau là so sai đơn vị.

Áp vào nhà mình: đọc bảng giá cà phê cho đúng

Dù bạn là người trồng, người mua cà phê nhân về rang, hay chỉ theo dõi cho biết, vài thói quen sau giúp đọc giá đỡ nhầm:

  • Nhìn cùng lúc ba con số: giá sàn London phiên trước, tỷ giá đô la, giá đại lý sáng nay. Đổi ngược giá đại lý ra đô la để thấy khoảng chênh.
  • So cùng đơn vị: nhân xô với nhân xô, quả tươi với quả tươi, đã quy chuẩn ẩm với đã quy chuẩn ẩm.
  • Ghi một cuốn sổ tay: mỗi tuần một dòng gồm ngày, giá sàn, tỷ giá, giá bạn được trả. Sau một vụ, bạn tự thấy mức chênh nơi mình ở thường rộng hay hẹp vào tháng nào.
  • Phân biệt sàn London và sàn New York: sàn London là Robusta, loại Việt Nam trồng nhiều; sàn New York là Arabica. Tin Arabica tăng mạnh không có nghĩa giá cà phê Tây Nguyên tăng cùng mức.
  • Đừng lấy một phiên làm xu hướng: sàn có thể lên xuống mạnh trong một tuần rồi quay về chỗ cũ. Một con số đơn lẻ không nói được điều gì về tháng sau.

Với người mua cà phê nhân về tự rang hay mở quán, giá nhân chỉ chiếm một phần trong giá thành. Công rang, hao hụt khi rang (hạt mất nước, nhẹ đi đáng kể), bao bì, mặt bằng mới là phần lớn. Vì thế giá nhân lên xuống vài nghìn đồng mỗi ký không nhất thiết làm giá một túi cà phê rang đổi theo ngay.

Hiểu lầm hay gặp về giá cà phê nhân

Mấy câu dưới đây nghe nhiều ở quán nước đầu xã. Cột bên phải là cách nhìn lại cho đúng.

Hiểu lầmThực tế
Đại lý tự ra giá để ép người trồngGiá gốc chạy theo sàn và tỷ giá; đại lý chỉ điều chỉnh phần chênh và phần trừ chất lượng
Giá sàn tăng bao nhiêu thì vườn tăng bấy nhiêuVườn nhận phần tăng sau khi qua tỷ giá và mức trừ lùi; mức trừ có thể nới rộng cùng lúc
Cà phê mất mùa ở Tây Nguyên thì giá chắc chắn lênGiá còn phụ thuộc mùa vụ nước khác và tồn kho thế giới; mất mùa trong nước mà thế giới dư hàng thì giá vẫn có thể yếu
Giá Arabica tăng thì giá Robusta tăng theo y như vậyHai loại liên quan nhưng chạy riêng; khoảng cách giữa hai sàn có lúc nới ra, có lúc thu hẹp
Giá bản tin là giá bán đượcBản tin là giá tham chiếu cho hàng đạt chuẩn tại điểm lớn; hàng ẩm, lẫn tạp, ở xa sẽ thấp hơn

Câu hỏi thường gặp

Vì sao giá cà phê trong nước đổi mỗi sáng?

Vì giá được suy ra từ giá Robusta trên sàn London, mà sàn này giao dịch mỗi ngày. Phiên đêm trước đóng cửa ở mức nào thì sáng hôm sau đại lý dựa vào đó cộng trừ ra giá mua, cộng thêm biến động tỷ giá.

Trừ lùi trong mua bán cà phê nghĩa là gì?

Là mức chênh giữa giá sàn và giá thật của một lô hàng, tính bằng đô la mỗi tấn. Hàng phổ thông, nhiều hạt đen vỡ hay đầu vụ dư hàng thì bị trừ nhiều; hàng sạch, cuối vụ khan hàng thì trừ ít hoặc được cộng.

Tỷ giá tăng thì giá cà phê trong nước tăng hay giảm?

Nếu giá sàn đứng yên, tỷ giá đô la tăng làm giá trong nước tăng, vì cùng một tấn bán bằng đô la đổi ra nhiều tiền đồng hơn. Mức tác động nhỏ hơn biến động của sàn nhưng cộng dồn theo tuần thì thấy rõ.

Vì sao hai tỉnh Tây Nguyên giá cà phê lệch nhau?

Phần lớn do cước chở xuống cảng, số điểm mua cạnh tranh nhau và chất lượng hạt trung bình mỗi vùng. Chênh lệch thường nhỏ và đổi theo mùa, không phải do vùng này được định giá riêng.

Giá cà phê nhân tăng thì ly cà phê ngoài quán có tăng ngay không?

Thường là không ngay. Phần hạt trong một ly chỉ là một phần nhỏ của giá bán; mặt bằng, công pha, đá, đường, ly mang đi chiếm nhiều hơn. Quán chỉ đổi giá khi nhiều khoản cùng tăng và kéo dài.

Có cách nào tự kiểm giá đại lý trả có hợp lý không?

Lấy giá sàn London phiên gần nhất nhân tỷ giá, quy ra đồng một ký, rồi so với giá đại lý. Theo dõi khoảng cách này vài tuần, bạn sẽ biết mức thường thấy ở vùng mình và nhận ra hôm nào lệch bất thường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138