Thịt nhập khẩu không làm thịt tươi trong nước rẻ đi ngay, nhưng nó đặt ra một cái trần mềm: khi thịt trong nước lên quá cao, bếp ăn tập thể, quán cơm, cơ sở chế biến chuyển một phần sang thịt đông lạnh nhập, cầu thịt tươi giảm bớt, và giá khó leo tiếp. Cái trần ấy cao hay thấp tuỳ vào giá thịt trên thị trường thế giới, cước tàu lạnh, tỷ giá và thời gian từ lúc đặt hàng tới lúc hàng cập cảng.
Người mua gia đình thường không thấy tác động này rõ, vì phần lớn thịt nhập đi vào quán ăn và hàng chế biến hơn là vào bếp nhà. Bài dưới đây tách từng loại thịt nhập, chỉ ra vì sao có lúc thịt nhập rẻ hơn hẳn và có lúc không, và giúp bạn đọc nhãn, chọn đúng cách dùng khi thịt nhập xuất hiện nhiều ở chợ.
Những loại thịt nhập thường gặp và đi đâu
Mỗi loại thịt nhập có một đường đi riêng tới bàn ăn. Nhóm thường gặp:
- Thịt heo đông lạnh: phần lớn là các phần kém được chuộng ở nước xuất khẩu như chân giò, nạc vai, mỡ, xương, nội tạng. Đi vào bếp ăn, xưởng làm giò chả, xúc xích, quán cơm.
- Thịt trâu đông lạnh: nguồn chính nhiều năm nay là từ Ấn Độ, giá thấp hơn thịt bò tươi. Đi vào quán phở, bún, bò kho bình dân, và hàng bán lẻ ghi rõ là thịt trâu.
- Thịt bò đông lạnh và thịt bò mát: từ các nước chăn nuôi bò lớn. Loại thường dùng cho nhà hàng nướng, lẩu; một phần bán lẻ ở cửa hàng có kho lạnh.
- Đùi gà, cánh gà đông lạnh: đã nói ở bài về giá gà; đi chủ yếu vào quán chiên, bếp ăn.
- Phụ phẩm: xương, sụn, nội tạng, da; giá rất thấp ở nước xuất khẩu vì ít người ăn, nên nhập về rẻ.
Điểm chung: thịt nhập thường là thịt đông lạnh hoặc thịt mát, đi vào những nơi dùng số lượng lớn, cần giá ổn định, và nơi người ăn không nhìn thấy miếng thịt sống. Đó là lý do bà nội trợ ít cảm nhận được nó, dù tổng lượng thịt nhập không nhỏ.
Vì sao thịt nhập có lúc rẻ hơn hẳn thịt tươi
Phần thừa ở nước này là phần ngon ở nước khác. Mỗi nước có khẩu vị riêng. Phần chân giò, nội tạng, xương mà người nước xuất khẩu ít ăn trở thành hàng giá thấp ở đó, bán ra nước ngoài để khỏi bỏ phí. Về tới nước ta, đó lại là những phần được dùng nhiều.
Quy mô chăn nuôi lớn. Các nước xuất khẩu thịt lớn có trang trại rất lớn, đồng cỏ rộng hoặc tự trồng ngô đậu tương, nên giá thành mỗi ký thịt thấp hơn.
Mùa thừa hàng ở nước xuất khẩu. Khi đàn heo hoặc bò ở nước xuất khẩu đang ở pha dư, họ đẩy mạnh bán ra với giá thấp, và thịt nhập về nước ta rẻ hơn hẳn trong vài tháng.
Chi phí đông lạnh chia trên khối lượng lớn. Một container lạnh chở hàng chục tấn; khi cước tàu thấp, chi phí mỗi ký không đáng kể so với chênh lệch giá thịt hai nơi.
Khi nào thịt nhập không còn rẻ
Thịt nhập không phải lúc nào cũng là phương án giá thấp. Các lực dưới đây có thể làm cái trần mềm ấy đi lên:
| Lực | Tác động | Nhanh hay chậm |
|---|---|---|
| Dịch bệnh làm hụt đàn ở nhiều nước cùng lúc | Nhiều nước tranh nhau mua thịt, giá thế giới tăng | Chậm, kéo dài nhiều tháng |
| Cước tàu lạnh, container tăng vọt | Giá thịt cập cảng tăng dù giá gốc không đổi | Vừa, vài tuần đến vài tháng |
| Tỷ giá bất lợi | Cùng một lô hàng tính ra tiền đồng đắt hơn | Vừa |
| Nước xuất khẩu hạn chế bán ra | Nguồn hàng ít đi, nhà nhập khẩu phải tìm nước khác | Nhanh khi có quyết định |
| Thủ tục kiểm dịch kéo dài, hàng nằm cảng | Chi phí lưu kho lạnh cộng thêm | Nhanh, theo từng lô |
Năm 2019, khi dịch tả heo châu Phi làm đàn heo ở nhiều nước châu Á giảm mạnh, cầu nhập khẩu thịt heo trong khu vực tăng vọt và giá thịt heo trên thị trường thế giới cũng tăng. Lúc thịt trong nước đắt nhất cũng là lúc thịt nhập không còn rẻ, nên cái trần mềm bị đẩy lên.
Chuỗi nhân quả từ cảng tới đĩa cơm
Khi giá thịt heo trong nước cao, thịt nhập tác động theo chuỗi sau:
- Giá thịt heo tươi trong nước lên cao và đứng ở mức đó vài tháng.
- Nhà nhập khẩu thấy chênh lệch đủ lớn, đặt thêm hàng; mất vài tuần đến vài tháng mới về cảng.
- Thịt nhập về nhiều, các bếp ăn tập thể, xưởng giò chả, quán cơm chuyển một phần sang hàng nhập.
- Cầu thịt tươi trong nước từ khối này giảm, áp lực tăng giá dịu lại.
- Giá thịt tươi chững lại hoặc giảm nhẹ; chênh lệch thu hẹp.
- Nhà nhập khẩu bớt đặt hàng; nếu giá trong nước giảm sâu, hàng nhập đã đặt có thể thành tồn kho, bán rẻ một thời gian.
Chuỗi này cũng có độ trễ. Hàng đặt lúc giá cao có khi về đúng lúc giá trong nước đã giảm, góp thêm vào pha dư thừa. Người nuôi trong nước vì thế hay than thịt nhập làm giá heo hơi thấp thêm, còn người mua lại thấy thịt nhập chẳng giúp gì lúc thịt đắt nhất. Cả hai cảm nhận đều có lý, vì độ trễ làm thịt nhập thường đến chậm một nhịp.
Đọc nhãn và chọn thịt nhập ở chợ
Khi gặp thịt nhập ở sạp đông lạnh, cửa hàng hay chợ, vài điều nên kiểm:
- Nhãn ghi rõ loại thịt: thịt trâu khác thịt bò, giá cũng khác. Thịt trâu bán dưới tên thịt bò là chuyện cần tránh.
- Nước xuất xứ, ngày sản xuất, hạn dùng và điều kiện bảo quản. Thịt đông lạnh để ngoài nhiệt độ thường lâu là không ổn.
- Thịt mát (giữ lạnh không đông đá) có hạn dùng ngắn hơn thịt đông lạnh nhiều.
- Bề mặt thịt không có lớp băng dày bất thường; băng dày làm bạn trả tiền cho nước.
- Rã đông trong ngăn mát tủ lạnh từ tối hôm trước, không rã đông rồi đông lại nhiều lần.
- Chọn món hợp: thịt trâu đông lạnh hợp món hầm, kho, xào thái mỏng; ít hợp món tái.
Anh Minh bán quán cơm dùng nạc vai heo đông lạnh cho món thịt kho trứng vì giá ổn định quanh năm, còn thịt luộc, thịt quay thì vẫn mua heo tươi. Chia đúng cách dùng giúp quán giữ giá đĩa cơm mà khách vẫn hài lòng.
Thịt nhập và người nuôi trong nước: hai mặt của một cái trần
Với người mua, cái trần mềm do thịt nhập tạo ra là lợi: giá thịt trong nước khó tăng quá cao, quá lâu. Với người nuôi heo, bò trong nước, cái trần ấy lại là áp lực. Đúng những lúc họ có cơ hội bù lại phần lỗ của pha giá thấp, thịt nhập về làm giá không lên được như kỳ vọng. Bác Tư nuôi heo ở quê hay nói "giá vừa nhích là lại nghe tin hàng đông lạnh về".
Áp lực này thúc người nuôi trong nước phải giảm giá thành, nuôi quy mô lớn hơn, chọn giống tốt hơn, hoặc tìm thị trường riêng như heo nuôi thả, thịt tươi mổ trong ngày, những thứ thịt nhập không thay được. Vì người Việt vẫn chuộng thịt tươi nóng, mổ trong ngày, thịt nhập khó chiếm phần lớn bếp gia đình; nó cạnh tranh mạnh nhất ở mảng chế biến và quán ăn.
Về lâu dài, mặt bằng giá thịt trong nước vì thế không thể tách quá xa mặt bằng giá thế giới cộng chi phí đưa về. Nếu tách xa, hàng nhập tăng lên và kéo lại. Hiểu điều này giúp bạn thấy vì sao những đợt giá thịt cao bất thường rồi cũng dịu đi, kể cả khi đàn trong nước chưa phục hồi hẳn.
Dấu hiệu thịt nhập đang về nhiều
Bạn không cần đọc số liệu hải quan. Ngoài chợ và quanh nhà có vài dấu hiệu khá rõ:
- Sạp đông lạnh ở chợ mở thêm, bày nhiều chân giò, sườn, nạc vai đông lạnh giá thấp hơn sạp thịt tươi bên cạnh.
- Quán phở, bún bò bình dân giữ giá tô dù thịt bò tươi lên giá: nhiều khả năng đã dùng thịt trâu đông lạnh.
- Giò chả, xúc xích giữ giá trong lúc thịt heo tươi tăng: xưởng đã chuyển một phần nguyên liệu sang hàng nhập.
- Người bán thịt tươi than vắng khách quán, chỉ còn khách lẻ: khối khách mua số lượng lớn đã đổi nguồn.
- Tin người nuôi kêu giá heo khó lên dù đàn chưa phục hồi hẳn: cái trần mềm của thịt nhập đang hoạt động.
Mấy dấu hiệu này cho biết vì sao giá thịt tươi đứng lại hay chững lại, không phải lời đoán giá đi đâu tiếp.
Áp vào chi tiêu nhà mình và hiểu lầm hay gặp
Dùng thịt nhập cho món nấu lâu. Chị Lan đi chợ cho nhà bốn người mua thịt trâu đông lạnh để nấu bò kho kiểu bình dân, cà ri, và mua thịt bò tươi cho món xào, tái khi cần. Chi tiêu tiền thịt đỏ của nhà chị giảm rõ mà bữa ăn vẫn đa dạng.
Hiểu lầm: thịt nhập là thịt kém. Thịt nhập qua kiểm dịch có tiêu chuẩn riêng; nó rẻ chủ yếu vì quy mô và vì là phần ít được chuộng ở nước xuất khẩu. Rủi ro thật nằm ở hàng không rõ nguồn và bảo quản sai.
Hiểu lầm: nhập nhiều thì giá thịt chợ phải giảm ngay. Phần lớn thịt nhập đi vào quán và chế biến, tác động lên giá thịt tươi ở chợ là gián tiếp và có độ trễ.
Hiểu lầm: thịt nhập lúc nào cũng rẻ. Khi nhiều nước cùng thiếu thịt hoặc cước tàu tăng, thịt nhập cũng đắt; có lúc chênh lệch với thịt trong nước gần như không đáng kể.
Hiểu lầm: thịt đông lạnh mất hết chất. Cấp đông nhanh và rã đông đúng cách giữ được phần lớn chất dinh dưỡng; thứ dễ mất là độ mềm, nước thịt khi rã đông sai.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao thịt trâu nhập khẩu rẻ hơn thịt bò tươi?
Vì nguồn trâu ở nước xuất khẩu rất lớn, chi phí chăn nuôi thấp và thịt được cấp đông chở bằng container với khối lượng lớn. Thịt trâu và thịt bò là hai loại khác nhau, giá khác nhau, nên nhãn cần ghi đúng.
Thịt nhập khẩu có làm giá heo hơi trong nước giảm không?
Có tác động gián tiếp: khi thịt nhập về nhiều, các bếp ăn và xưởng chế biến mua ít thịt tươi hơn, cầu heo trong nước giảm. Vì có độ trễ đặt hàng, thịt nhập có khi về đúng lúc giá trong nước đã giảm, làm pha giá thấp sâu thêm.
Thịt mát và thịt đông lạnh khác nhau thế nào?
Thịt mát được giữ lạnh gần mức đóng băng, không đông đá, hạn dùng ngắn và giá cao hơn. Thịt đông lạnh được cấp đông sâu, giữ được lâu, giá thấp hơn nhưng cần rã đông đúng cách để giữ độ mềm.
Mua thịt nhập khẩu ở đâu thì yên tâm?
Nơi có tủ đông, kho lạnh hoạt động tốt, hàng có nhãn ghi xuất xứ, ngày sản xuất, hạn dùng và loại thịt rõ ràng. Tránh thịt đông lạnh để ngoài trời, mềm nhũn hoặc đóng băng dày bất thường.
Khi nào thịt nhập không còn rẻ hơn thịt trong nước?
Khi dịch bệnh làm nhiều nước cùng thiếu thịt, khi cước tàu lạnh tăng mạnh, khi tỷ giá bất lợi hoặc khi nước xuất khẩu hạn chế bán ra. Những lúc đó chênh lệch thu hẹp, có khi gần như không còn.