Giá gỗ dùng làm nhà chạy theo hai nguồn: gỗ rừng trồng trong nước (keo, bạch đàn, cao su thanh lý) và gỗ nhập khẩu bằng tàu biển, cộng thêm sức hút của ngành đồ gỗ xuất khẩu. Vì vậy giá gỗ chịu cả những lực rất chậm như chu kỳ trồng rừng vài năm một lứa, lẫn những lực nhanh như tỷ giá và cước container.
Trong một ngôi nhà, gỗ nằm ở nhiều chỗ hơn người ta nghĩ: ván cốp pha lúc đổ bê tông, khung cửa, cánh cửa, sàn, cầu thang, tủ bếp, đồ nội thất. Mỗi chỗ dùng một loại gỗ và đi theo một thị trường hơi khác nhau. Bài này tách các nguồn gỗ ra, chỉ lực nào tác động lên loại nào, và giúp bạn đọc báo giá đồ gỗ mà không bị rối giữa những cái tên.
Gỗ nằm ở đâu trong ngôi nhà, và mỗi chỗ theo nguồn nào
Khi thợ nói "gỗ tăng giá", bạn nên hỏi lại là gỗ dùng vào việc gì. Danh sách dưới đây ghép từng chỗ dùng với nguồn gỗ thường gặp:
- Ván cốp pha, cây chống: ván ép làm từ gỗ keo, bạch đàn rừng trồng; nhiều công trình đã chuyển sang cốp pha thép, nhựa nên phần gỗ này nhỏ dần.
- Khung cửa, cánh cửa gỗ: có thể là gỗ nhập khẩu xẻ sẵn, gỗ rừng trồng ghép thanh, hoặc gỗ công nghiệp phủ mặt.
- Sàn gỗ: sàn gỗ tự nhiên phần lớn dùng gỗ nhập; sàn gỗ công nghiệp làm từ bột gỗ ép, keo và lớp phủ.
- Tủ bếp, tủ áo, kệ: chủ yếu là ván công nghiệp (MDF, ván dăm, ván ép) từ gỗ keo trong nước, phủ lớp mặt.
- Cầu thang, tay vịn, đồ gỗ đặc: gỗ nhập hoặc gỗ cao su, gỗ keo ghép, tuỳ ngân sách.
Từ danh sách này sẽ thấy: tin về giá gỗ keo trong nước chạm tới tủ bếp và ván cốp pha, còn tin về tỷ giá và cước tàu chạm tới cửa gỗ đặc, sàn gỗ tự nhiên và cầu thang. Nước ta đã dừng khai thác gỗ rừng tự nhiên trong nước từ nhiều năm, nên gỗ đặc quý gần như đều là gỗ nhập, và giá của nó đi theo những thứ xảy ra ở nước ngoài.
Rừng trồng trong nước: lực chậm nhưng nặng
Keo và bạch đàn là hai loại cây trồng rừng phổ biến; một lứa keo thường mất khoảng năm đến bảy năm mới khai thác. Điều này có nghĩa là lượng gỗ keo có thể bán hôm nay đã được quyết định từ lúc người trồng xuống giống nhiều năm trước. Khi giá gỗ keo cao, nhiều hộ trồng thêm, nhưng phải chờ vài năm mới có gỗ; đến lúc đó nếu đơn hàng xuất khẩu đồ gỗ chậm lại, gỗ lại dư.
Ngành đồ gỗ xuất khẩu là khách hàng lớn của gỗ rừng trồng. Năm nào đơn hàng sang các thị trường lớn tăng mạnh, nhà máy hút gỗ keo, dăm gỗ và ván, làm giá gỗ cho thị trường trong nước nhích theo. Năm nào thị trường nhập khẩu chững lại, gỗ trong nước dư ra và giá mềm hơn. Chu kỳ này lệch pha với chu kỳ trồng nên giá gỗ keo hay lên xuống theo từng đợt vài năm.
Gỗ cao su là trường hợp riêng: phần lớn đến từ vườn cao su già được chặt để trồng lại. Lượng gỗ cao su ra thị trường phụ thuộc vào việc các chủ vườn có tái canh nhiều hay không, mà việc đó lại tuỳ giá mủ cao su. Mủ giá tốt thì người ta giữ cây cạo thêm, gỗ cao su ít; mủ giá thấp thì nhiều vườn thanh lý, gỗ cao su nhiều. Một chuỗi nhân quả vòng xa nhưng có thật.
Chuỗi nhân quả: từ cảng nước ngoài tới cánh cửa gỗ
Gỗ nhập khẩu đi qua nhiều khâu có tiền đô la và tàu biển, nên các chuỗi dưới đây thường gặp nhất với cửa gỗ đặc, sàn gỗ tự nhiên, cầu thang:
- Cước container tăng → gỗ xẻ, gỗ tròn nhập về đắt hơn → xưởng mộc nhập lô mới với giá vốn cao → báo giá cửa, sàn, cầu thang tăng cho đơn đặt sau.
- Tỷ giá đô la tăng → hàng nhập tính ra tiền đồng đắt hơn → nhà nhập khẩu tăng giá bán buôn → xưởng mộc cộng vào báo giá.
- Nước xuất khẩu gỗ siết khai thác hay cấm xuất gỗ tròn → nguồn ít đi → giá loại gỗ đó tăng, người mua chuyển sang loại gỗ khác → loại gỗ thay thế cũng nhích.
- Thị trường nhập khẩu đồ gỗ đòi giấy tờ gỗ hợp pháp chặt hơn → nhà máy phải mua gỗ có chứng từ rõ nguồn → gỗ có chứng từ đắt hơn → giá đồ gỗ cả trong nước cũng chịu một phần.
- Đơn hàng đồ gỗ xuất khẩu tăng → thợ mộc giỏi được nhà máy thuê → xưởng mộc nhỏ thiếu thợ → công làm cửa, tủ trong nước tăng dù gỗ chưa tăng.
Dòng cuối hay bị quên: trong một bộ cửa hay một tủ bếp, tiền công làm có khi bằng hoặc hơn tiền gỗ. Giá công thợ mộc đi theo cầu lao động, không theo giá gỗ.
Bảng lực theo từng loại gỗ
Đánh dấu nhanh: lực nào tác động mạnh lên loại gỗ nào, và lực đó đi nhanh hay chậm. Đây là cách thị trường thường vận hành, không phải lời dự đoán cho năm nay:
| Lực | Gỗ keo, ván công nghiệp | Gỗ nhập khẩu đặc | Nhanh hay chậm |
|---|---|---|---|
| Chu kỳ trồng rừng | Mạnh | Không đáng kể | Rất chậm, theo năm |
| Đơn hàng đồ gỗ xuất khẩu | Mạnh | Vừa | Chậm vừa, theo quý |
| Tỷ giá đô la | Nhẹ | Mạnh | Chậm, cộng dồn |
| Cước container | Nhẹ | Mạnh | Nhanh, vài tuần đến vài tháng |
| Giá keo dán, hoá chất | Vừa với ván công nghiệp | Nhẹ | Theo giá hoá dầu |
| Công thợ mộc | Mạnh trong giá thành phẩm | Mạnh trong giá thành phẩm | Chậm, ít khi giảm |
| Mùa cưới, mùa về nhà mới cuối năm | Vừa, qua tiến độ xưởng | Vừa | Nhanh, theo mùa |
Nhìn cột cuối: phần lớn lực tác động lên gỗ đi chậm. Giá đồ gỗ ít khi đổi theo tuần; nếu báo giá cửa gỗ thay đổi rõ trong vài ngày, hỏi lại xưởng là đổi loại gỗ, đổi quy cách hay đổi lịch giao.
Dấu hiệu bạn tự quan sát được ở xưởng mộc và cửa hàng gỗ
Người mua lẻ không theo dõi được cước tàu hay đơn hàng xuất khẩu, nhưng có thể đọc thị trường gỗ qua những gì thấy ở xưởng và cửa hàng gần nhà:
- Xưởng mộc hẹn giao lâu hơn mọi khi, thợ phụ thiếu: ngành đồ gỗ xuất khẩu đang nhiều đơn, thợ bị hút đi; công làm khó giảm trong thời gian này.
- Xưởng chủ động mời đổi sang loại gỗ khác "cũng đẹp mà giá mềm hơn": loại gỗ bạn hỏi có thể vừa tăng giá ở lô nhập mới.
- Báo giá gỗ nhập kèm câu "giá theo lô hiện có": xưởng đang dùng gỗ nhập giá cũ, lô sau chưa chắc giữ được.
- Ở vùng trồng keo, nghe nhiều hộ chặt rừng non bán sớm: giá gỗ keo đang cao, nhưng gỗ non nhiều ẩm, dễ cong vênh nếu không sấy kỹ.
- Cửa hàng ván công nghiệp nhiều mẫu khuyến mãi, xả hàng: ván đang dư, có thể hỏi thêm chiết khấu cho tủ bếp, tủ áo.
Những dấu hiệu này không dùng để đoán giá ngày mai. Chúng giúp bạn hỏi đúng câu khi nhận báo giá: giá này dựa trên lô gỗ nào, giữ trong bao lâu, công làm chiếm bao nhiêu, và có loại thay thế nào phù hợp với chỗ dùng.
Áp vào nhà mình: đặt cửa và tủ mà không trả cho thứ không cần
Ví dụ giả định: chị Lan đang hoàn thiện nhà, cần năm bộ cửa phòng và một bộ tủ bếp. Thay vì hỏi "gỗ gì rẻ", chị đi theo các bước sau:
- Chia rõ chỗ nào cần gỗ đặc chịu lực, chịu ẩm (cửa chính, cửa nhà tắm có thể dùng vật liệu khác chịu nước tốt hơn), chỗ nào dùng gỗ công nghiệp phủ mặt là đủ.
- Xin báo giá tách ba phần: gỗ hoặc ván, phụ kiện (bản lề, khoá, ray), công làm và lắp.
- Hỏi tên loại gỗ cụ thể và nguồn (rừng trồng trong nước hay nhập khẩu), độ ẩm đã sấy chưa.
- Hỏi báo giá giữ trong bao lâu; với gỗ nhập, xưởng thường chỉ giữ giá khi bạn đặt cọc vì lô gỗ sau có thể khác giá.
- Đặt cửa sớm theo tiến độ thay vì sát ngày dọn về, nhất là vào mùa cuối năm khi xưởng mộc kín lịch.
- Khi nhận, kiểm mặt gỗ, mối ghép, độ cong vênh trước khi thanh toán phần còn lại.
Phần tiết kiệm lớn nhất thường không nằm ở chỗ đổi loại gỗ rẻ hơn, mà ở chỗ không dùng gỗ đặc ở nơi không cần, và không để xưởng phải làm gấp. Đồ gỗ làm gấp vừa đắt vừa dễ cong vênh vì gỗ sấy chưa đủ.
Hiểu lầm hay gặp về giá gỗ
Mỗi dòng là một câu người mua hay nghĩ, đặt cạnh điều thực tế hơn:
| Câu hay nghe | Thực tế |
|---|---|
| "Gỗ tự nhiên thì phải đắt hơn gỗ công nghiệp." | Thường đúng, nhưng gỗ rừng trồng như keo, cao su cũng là gỗ tự nhiên và có thể rẻ hơn một tấm ván phủ mặt cao cấp. Tên gọi không nói hết giá. |
| "Gỗ công nghiệp lúc nào cũng rẻ, ổn định." | Ván công nghiệp theo giá gỗ keo, keo dán và lớp phủ; khi giá hoá chất hay gỗ dăm tăng thì ván cũng tăng, chỉ là ít biến động hơn gỗ nhập. |
| "Gỗ nhập tăng là do người bán làm giá." | Phần lớn đến từ tỷ giá, cước tàu và nguồn ở nước xuất khẩu. Người bán chỉ chuyển tiếp với độ trễ của lô hàng đang có. |
| "Đặt đồ gỗ lúc vắng khách thì rẻ hẳn." | Có thể được giảm một ít hoặc làm kỹ hơn vì xưởng rảnh; nhưng giá gỗ không đổi theo lịch của xưởng. Lợi lớn nhất là chất lượng và tiến độ. |
Hỏi đúng câu sẽ tránh được phần lớn những hiểu lầm này: gỗ gì, nguồn ở đâu, sấy chưa, công làm bao nhiêu. Bốn câu đó cho bạn biết giá cao vì gỗ hay vì công.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao giá gỗ keo lên xuống theo từng đợt vài năm?
Keo cần khoảng năm đến bảy năm mới khai thác, nên lượng gỗ bán hôm nay đã được quyết từ nhiều năm trước. Trong khi đó nhu cầu từ ngành đồ gỗ xuất khẩu đổi theo từng năm, hai nhịp lệch nhau làm giá lên xuống thành từng đợt.
Tỷ giá ảnh hưởng tới giá gỗ như thế nào?
Gỗ đặc dùng làm cửa, sàn, cầu thang phần lớn là gỗ nhập, mua bằng đô la. Khi đô la tăng, cùng một lô gỗ tính ra tiền đồng đắt hơn, và giá bán buôn rồi giá đồ gỗ thành phẩm tăng theo sau một thời gian.
Ván ép cốp pha theo giá gì?
Chủ yếu theo giá gỗ keo, bạch đàn rừng trồng, giá keo dán và nhu cầu xây dựng. Khi nhiều công trình chuyển sang cốp pha thép hoặc nhựa, phần ảnh hưởng của ván ép tới tổng tiền xây nhà nhỏ dần.
Vì sao báo giá cửa gỗ có khi chỉ giữ vài ngày?
Vì xưởng phải mua gỗ theo lô, và giá lô gỗ nhập sau có thể khác lô trước theo tỷ giá và cước tàu. Nếu bạn chưa đặt cọc, xưởng không dám cam kết giá lâu với hàng chưa nhập.
Trong một bộ cửa gỗ, tiền gỗ chiếm bao nhiêu?
Tuỳ loại gỗ và độ cầu kỳ. Với cửa làm thủ công nhiều chi tiết, công thợ và phụ kiện có thể chiếm phần lớn. Xin báo giá tách gỗ, phụ kiện và công để thấy đúng tỷ lệ của bộ cửa mình định làm.
Gỗ cao su liên quan gì tới giá mủ cao su?
Gỗ cao su chủ yếu đến từ vườn già bị chặt để trồng lại. Khi mủ giá tốt, chủ vườn giữ cây cạo thêm nên gỗ ra ít; khi mủ giá thấp, nhiều vườn thanh lý nên gỗ cao su nhiều hơn và giá dễ chịu hơn.