ChiPhoi.comChi Phối
Rau quả và hải sản tươi

Nắng nóng, hạn mặn làm giá rau quả đổi ra sao: đến chậm hơn bão nhưng kéo dài

Hạn mặn không làm giá nhảy trong một đêm như bão mà kéo giá theo từng tuần: thiếu nước tưới, trái nhỏ, mất vụ năm sau, có lúc lại rẻ vì bán tháo.

An elderly farmer carries two buckets of water along a cracked dry canal bank beside wilting vegetable beds, seen from behind, harsh midday sun, bleached yellow tones

Nắng nóng và hạn mặn làm giá rau quả đổi chậm hơn mưa bão nhưng kéo dài hơn: thiếu nước tưới làm rau lớn chậm, trái nhỏ và nứt, năng suất giảm dần qua từng tuần, rồi để lại hậu quả cho cả vụ trái năm sau. Không có một đêm giá nhảy vọt như sau bão; thay vào đó là giá nhích dần, hàng đẹp khan dần, và có những đợt rẻ bất thường khi người trồng phải bán tháo trước khi cây chết.

Vì đến chậm, tác động của hạn mặn thường bị người mua bỏ qua cho tới khi thấy trái cây năm sau ít và đắt. Bài dưới so sánh hạn mặn với bão, đi theo chuỗi nhân quả của một mùa khô gay gắt, chỉ ra vì sao có lúc giá lại rẻ, và những gì gia đình quan sát và xoay được.

Hạn mặn khác mưa bão ở đâu

Cùng là thời tiết xấu, nhưng hai loại này kéo giá theo hai hình dạng khác nhau. Nhìn bảng sẽ dễ hiểu vì sao người mua thấy bão rõ mà ít thấy hạn:

Điểm soMưa bão, lũNắng nóng, hạn mặn
Tốc độ tác độngMột hai đêmTừ từ qua nhiều tuần
Hình dạng giáNhảy vọt rồi xuống dầnNhích dần, có lúc rẻ đột ngột do bán tháo
Phạm viMột dải hẹp theo đường bãoCó khi cả một vùng rộng
Nhóm bị nặng nhấtRau ăn lá mềmCây ăn trái, rau cần nhiều nước, lúa vụ khô
Hậu quả về sauVài tuần chờ lứa mớiCó khi cả năm, cây ăn trái chết phải trồng lại
Người mua nhận ra khiNgay hôm sauKhi trái nhỏ, ít và đắt, có khi vụ sau

Do đó khi đọc tin về hạn mặn, đừng nhìn giá tuần đó để đánh giá. Cần nhìn vụ trái tiếp theo, khi cây đã trải qua cả mùa thiếu nước.

Chuỗi nhân quả của một mùa khô gay gắt

Ở đồng bằng ven biển, chuỗi thường gặp trong một mùa khô có xâm nhập mặn sâu như sau:

  • Mùa khô ít mưa, nước sông xuống thấp → nước mặn từ biển lấn sâu vào sông, kênh → nước tưới bị mặn.
  • Người trồng phải đóng cống, trữ nước ngọt, mua nước hoặc khoan giếng → chi phí tưới tăng mạnh.
  • Thiếu nước ngọt → rau lớn chậm, lá nhỏ; cây ăn trái rụng hoa, rụng trái non, trái nhỏ và nứt → lượng hàng đẹp giảm.
  • Cây ăn trái lâu năm bị ngộ mặn → cây suy, có cây chết → vụ sau và vụ sau nữa giảm sản lượng.
  • Lượng trái ít đi trong nhiều tháng → giá trái cây của vùng đó cao hơn thường, nhất là hàng loại một.

Những mùa khô 2015–2016 và 2019–2020 ở Đồng bằng sông Cửu Long được nhắc nhiều vì mặn lấn sâu và kéo dài, làm nhiều vườn cây ăn trái bị thiệt hại. Các mùa khô sau, nhiều vùng đã trữ nước và làm cống ngăn mặn tốt hơn, nhưng chuỗi nhân quả vẫn như vậy mỗi khi mặn về sớm.

Ở phía Bắc và miền Trung, hạn không đi kèm mặn nhiều như vậy mà thường là thiếu nước hồ chứa, nắng nóng kéo dài trong những tháng hè. Rau màu ở các vùng đất cát ven biển, vùng đồi chịu trước, rồi tới các vườn cây ăn trái đang nuôi trái. Hình dạng giá vẫn là nhích dần chứ không nhảy vọt.

Vì sao có lúc hạn mặn lại làm giá rẻ

Nghe có vẻ ngược, nhưng trong mùa hạn có những tuần giá một số loại rau quả rẻ hẳn. Lý do là bán tháo. Khi thấy nước mặn sắp vào hoặc nước trữ sắp hết, người trồng cắt rau sớm, hái trái non hoặc trái chưa đủ cỡ để bán trước khi cây chết. Hàng đổ ra chợ dồn dập, chất lượng không đều, giá rơi.

Đợt rẻ này thường ngắn và đi kèm hàng kém: trái nhỏ, chưa ngọt, rau già. Sau đó là khoảng trống dài vì vườn không còn hàng, giá lên lại và giữ cao lâu hơn. Người mua thấy đoạn rẻ thì dễ nghĩ hạn mặn không ảnh hưởng gì, rồi vài tháng sau lại thấy trái cây đắt mà không rõ vì sao.

Một trường hợp khác là cầu giảm. Trong những đợt nắng nóng gay gắt, người ta ngại nấu nướng, ít ra chợ vào buổi trưa, mua ít rau nấu và mua nhiều trái giải khát. Giá dưa hấu, thanh long, nước dừa có thể nhích do cầu tăng, trong khi một số loại rau nấu lại đứng giá dù cung không nhiều.

Nắng nóng ảnh hưởng tới hàng trên đường và ở sạp

Hao hụt trên xe tăng. Rau chở xa trong xe thùng kín giữa trưa nắng héo nhanh. Người buôn phải chở đêm, che chắn, thêm đá hoặc thêm xe lạnh, tất cả đều cộng vào giá.

Rau ở sạp chỉ tươi vài giờ. Người bán lẻ phải tưới nước liên tục, bán nhanh, chấp nhận ế nhiều hơn. Phần ế được tính vào giá hôm sau.

Hải sản và cá nuôi chịu nhiệt. Ao nuôi nóng làm tôm cá yếu, dễ bệnh; người nuôi có khi phải thu hoạch sớm. Nghêu sò ven biển có thể chết hàng loạt khi nước nóng kéo dài.

Đá lạnh đắt và khan hơn. Mùa nóng, nhu cầu đá cho hải sản, nước uống, quán ăn đều tăng. Giá đá nhích là một khoản ít ai để ý trong giá cá tươi.

Tiền điện tưới và quạt nước tăng. Ruộng rau phải bơm nước nhiều lần mỗi ngày, ao nuôi phải chạy quạt nước suốt đêm. Mùa nóng tiền điện của người trồng, người nuôi tăng rõ, và khoản này vào giá vốn của cả mùa.

Giờ chợ dịch về sáng sớm và chiều tối. Hàng bán buổi trưa khó giữ, người bán dồn bán sáng sớm. Ai đi chợ trưa thấy hàng ít và kém tươi hơn.

Các lực của mùa khô: nhanh hay chậm

Gom lại các lực của nắng nóng và hạn mặn để thấy lực nào ngắn, lực nào kéo dài:

LựcTác động lên giá rau quảNhanh hay chậm
Đợt nắng nóng gay gắtRau héo, hao hụt tăng, giá rau nhíchNhanh, vài ngày
Thiếu nước tưới kéo dàiNăng suất giảm dần, hàng đẹp khanChậm, nhiều tuần
Bán tháo trước khi mặn vàoRẻ đột ngột, hàng kémNhanh, ngắn
Cây ăn trái bị ngộ mặn, chếtSản lượng giảm vụ sauRất chậm, một hai năm
Chi phí trữ nước, mua nướcĐẩy giá vốn của người trồngTrung bình, theo mùa khô
Cầu trái giải khát tăngDưa hấu, thanh long, dừa nhíchNhanh, theo đợt nóng

Nhìn cột cuối sẽ thấy vì sao không có câu trả lời một dòng cho câu hỏi "hạn mặn làm giá tăng bao nhiêu". Mỗi lực có độ dài riêng, và người mua sẽ gặp từng lực ở những thời điểm khác nhau.

Dấu hiệu tự quan sát khi mùa khô kéo dài

Không cần đọc bản tin độ mặn, ở chợ đã có đủ dấu hiệu cho biết vùng trồng đang chịu hạn tới đâu:

  • Trái cây nhỏ cỡ dần qua từng tuần. Bưởi, xoài, chôm chôm của cùng một sạp mỗi tuần một nhỏ hơn là vườn đang thiếu nước.
  • Trái nứt, vỏ sần, cuống khô. Dấu hiệu cây bị khô hạn trong lúc nuôi trái.
  • Có lúc trái non, trái chưa đủ ngọt bán rẻ hàng loạt. Người trồng đang hái chạy trước khi mặn vào.
  • Hàng của một vùng quen vắng dần, thay bằng hàng vùng khác. Người buôn đang đi gom ở nơi không bị hạn.
  • Rau ăn lá đắt nhưng rau muống trồng nước vẫn bình thường. Thiếu nước đang dồn lên nhóm rau trồng cạn.
  • Người bán than nước tưới, than giá đá. Câu chuyện ở sạp thường đi trước bản tin vài ngày.

Ghi lại những dấu hiệu này trong mùa khô giúp bạn hiểu vì sao vài tháng sau trái cây của một vùng ít đi, thay vì nghĩ là người bán tự tăng giá. Đó cũng là lúc nên chuyển sang trái của vùng khác hoặc loại đang chính vụ.

Việc nhà mình làm được trong mùa khô

Chị Lan đi chợ cho nhà bốn người. Trong những tuần nắng nóng kéo dài, chị đổi vài thói quen nhỏ:

  • Đi chợ sớm, trước khi nắng lên, để mua rau còn tươi, khỏi phải bỏ phần héo khi về nhà.
  • Mua rau đủ dùng trong ngày, không mua cho hai ba ngày vì tủ lạnh mở nhiều cũng nhanh úa.
  • Ưu tiên rau ít bị hạn như rau muống trồng nước, giá đỗ, bí, bầu khi rau lá cạn đang đắt.
  • Mua trái cây đúng vụ ở vùng không bị hạn, thay vì trái của vùng đang thiếu nước.
  • Thấy trái non, trái nhỏ bán rẻ đột ngột thì hiểu đó là hàng bán tháo, chỉ mua lượng ăn ngay, không mua để dành.
  • Với hải sản, chọn hàng ướp đá kỹ hoặc đông lạnh trong mấy ngày nóng gắt, vì hàng tươi bày ngoài hỏng nhanh.

Bác Tư nuôi heo ở quê có vườn rau nhỏ: mùa khô bác chuyển sang trồng các loại chịu hạn, phủ rơm gốc, tưới vào sáng sớm. Ở quy mô gia đình, cách này đỡ được khá nhiều tiền rau trong những tuần giá cao.

Hiểu lầm hay gặp về hạn mặn và giá

"Hạn mặn chỉ ảnh hưởng lúa." Lúa được nhắc nhiều, nhưng cây ăn trái lâu năm mới là nhóm chịu thiệt kéo dài, vì một cây chết phải mất nhiều năm trồng lại mới có trái.

"Giá rẻ giữa mùa hạn nghĩa là không sao." Đó thường là đợt bán tháo, sau đó mới là đoạn thiếu hàng dài.

"Nắng nóng thì rau nào cũng đắt." Rau ưa nóng như rau muống, mồng tơi lại lớn tốt nếu đủ nước. Nhóm khổ nhất là rau ưa mát và cây cần nhiều nước.

"Hạn là chuyện của miền Tây, ở thành phố không liên quan." Trái cây, rau, tôm cá ở chợ thành phố lớn phần nhiều đến từ các vùng đó. Khi vùng trồng thiếu nước, quầy ở thành phố là nơi cuối cùng thấy hàng ít đi và đắt lên.

"Mưa xuống là giá về ngay." Mưa đầu mùa giúp rau ngắn ngày phục hồi trong vài tuần, nhưng cây ăn trái đã bị hại thì phải chờ vụ sau, có khi lâu hơn.

Câu hỏi thường gặp

Hạn mặn ảnh hưởng tới giá rau quả khác mưa bão thế nào?

Mưa bão làm giá nhảy vọt trong một hai đêm rồi xuống dần. Hạn mặn kéo giá từ từ qua nhiều tuần, có lúc rẻ đột ngột do bán tháo, và để lại hậu quả cho vụ trái năm sau vì cây ăn trái bị suy hoặc chết.

Vì sao mùa hạn có lúc rau quả lại rẻ hơn bình thường?

Khi nước mặn sắp vào hoặc nước trữ sắp hết, người trồng cắt rau sớm, hái trái non để bán trước khi cây chết. Hàng đổ ra chợ dồn dập nên giá rơi, nhưng đợt này ngắn và sau đó thường là đoạn thiếu hàng dài.

Tại sao trái cây đắt vào năm sau một mùa khô gay gắt?

Cây ăn trái thiếu nước hoặc bị ngộ mặn thì ra hoa ít, rụng trái, có cây chết phải trồng lại. Sản lượng vụ sau giảm, lượng trái ra chợ ít đi, nên giá cao hơn thường dù thời tiết năm đó đã bình thường.

Nắng nóng làm giá hải sản thay đổi ra sao?

Ao nuôi nóng làm tôm cá yếu, người nuôi có khi thu hoạch sớm; nghêu sò ven biển có thể chết. Đá lạnh đắt hơn, hàng tươi hỏng nhanh hơn ở sạp. Các khoản này cộng lại làm giá hải sản tươi nhích trong những đợt nóng gắt.

Mùa khô gia đình nên đi chợ thế nào cho đỡ tốn?

Đi chợ sớm khi rau còn tươi, mua vừa đủ trong ngày, ưu tiên rau ít bị hạn như giá đỗ, bí, bầu, rau muống trồng nước. Trái non bán rẻ đột ngột chỉ nên mua lượng ăn ngay vì chất lượng không đều.

Mưa đầu mùa có làm giá rau quả về ngay không?

Rau ngắn ngày phục hồi sau vài tuần khi có nước, nên giá rau lá dịu dần. Cây ăn trái đã bị hại trong mùa khô thì phải chờ vụ sau, có khi lâu hơn, nên giá trái cây không về ngay theo cơn mưa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138