ChiPhoi.comChi Phối
Rau quả và hải sản tươi

Giá hải sản theo con nước và mùa biển: vì sao cá, mực, ghẹ có ngày rẻ ngày đắt

Gió mùa giữ tàu trong bờ, đêm trăng sáng ít mực, chi phí một chuyến biển và hàng sống, ướp đá, đông lạnh: các lực làm giá hải sản ở chợ đổi từng tuần.

Fishermen unload baskets of silver fish from a wooden boat onto a wet concrete pier at dawn, shot from the boat deck behind them, blue hour light, cool steel tones

Giá hải sản ở chợ đổi theo hai nhịp: nhịp ngắn là con nước, tuần trăng và mấy ngày biển động; nhịp dài là mùa gió, mùa sinh sản và mùa rộ của từng loài. Khi tàu không ra khơi được hoặc ra mà về ít hàng, chợ hụt ngay vì hải sản tươi không trữ được lâu; khi cá rộ, tàu về đầy khoang và giá ở bến rơi chỉ sau một đêm.

Ngoài thời tiết còn một lực nằm dưới đáy mọi giá: chi phí một chuyến biển. Dầu, đá lạnh, lương thuyền viên, lưới hỏng đều phải được bù bằng mẻ cá mang về. Bài dưới đi qua từng lực, kèm cách nhìn quầy cá để biết hôm nay hàng nhiều hay ít, và cách nhà mình đổi loài cho hợp túi tiền.

Chuỗi nhân quả từ mặt biển tới quầy cá

Hải sản đi một đường ngắn hơn rau nhưng mỗi khâu đều nhạy với thời gian. Một chuỗi điển hình khi biển động:

  • Áp thấp, gió mạnh → lệnh cấm tàu ra khơi hoặc chủ tàu tự giữ tàu trong bờ → mấy ngày liền bến cá vắng.
  • Tàu đang ngoài khơi phải chạy vào tránh → về sớm khi khoang chưa đầy → lượng mỗi tàu ít hơn mà chi phí chuyến vẫn gần như đủ.
  • Bến cá ít hàng → nậu vựa tranh nhau mua → giá ở bến lên → người buôn lẻ lấy ít, giá ở chợ dân sinh lên theo.
  • Hàng đông lạnh trong kho được đưa ra bán bù → giá cá đông lạnh nhích nhẹ, giá cá tươi lên mạnh hơn.
  • Biển êm lại → nhiều tàu cùng ra một lúc → vài ngày sau cùng về → bến dồn hàng, giá có thể rơi thấp hơn trước đợt biển động.

Đoạn cuối hay bị bỏ qua: sau mỗi đợt tàu nằm bờ dài, thường có vài ngày cá rẻ khi cả đội tàu cùng về. Người đi chợ ở thành phố ven biển nhận ra rõ nhất; ở xa biển, độ trễ vận chuyển làm nhịp này mờ đi.

Mùa gió và mùa biển: lực dài cả quý

Mỗi vùng biển có mùa đẹp và mùa động. Ở phía Bắc và miền Trung, gió mùa đông bắc về từ khoảng cuối thu, kéo qua mùa đông, làm biển động nhiều ngày liền, tàu nhỏ đánh gần bờ nằm bến thường xuyên hơn. Ở phía Nam, mùa gió đổi chiều cũng có những đợt sóng lớn. Trong các tháng đó, cá đánh bắt gần bờ về ít và không đều, nên giá hải sản tươi ở các chợ ven biển cao hơn và lên xuống thất thường hơn mùa biển êm.

Mùa biển đẹp là mùa đánh bắt chính. Tàu ra đều, chuyến dài, lượng cá ổn định. Giá trong mùa này thấp hơn và ít giật cục. Đây là lực chậm, biết trước được theo lịch năm, khác với một đợt áp thấp bất chợt chỉ làm giá giật vài ngày.

Mỗi loài còn có mùa rộ riêng, khi đàn cá vào gần bờ hoặc khi con nước thuận cho nghề lưới. Lúc rộ, cùng một loài có thể rẻ hẳn trong vài tuần. Người dân làng chài nói "đang mùa cá" là nói đúng nhịp này. Nếu không rõ mùa của loài mình hay mua, cách dễ nhất là hỏi người bán cá quen: họ thường biết loài nào đang về nhiều.

Con nước, tuần trăng và mẻ lưới

Mực câu đèn ít hàng vào đêm trăng sáng. Nghề câu mực đêm dùng ánh đèn để dụ mực lại gần. Khi trăng sáng, ánh đèn kém hút hơn, mẻ mực thường ít đi. Vì vậy quanh những ngày giữa tháng âm lịch, mực tươi ở nhiều chợ ven biển hay khan và đắt hơn so với những đêm tối trời đầu và cuối tháng.

Con nước lớn thuận cho nghề lưới đầm phá, cửa sông. Ở đầm phá, cửa sông, người đánh bắt canh con nước để đặt đáy, đặt lừ. Ngày nước lên xuống mạnh thường về nhiều tôm cá nhỏ hơn ngày nước kém. Giá các loài đầm phá vì thế có nhịp nửa tháng.

Ghẹ, cua theo mùa và theo độ chắc. Cùng một con ghẹ, lúc chắc thịt và lúc vừa lột vỏ giá khác nhau xa. Có những tuần trong tháng ghẹ ốp nhiều hơn, quầy sẽ bán rẻ hơn hàng chắc. Người mua quen nhìn giá theo độ chắc chứ không chỉ theo con.

Nhịp ngắn chỉ rõ ở gần biển. Ở thành phố xa biển, hàng về qua kho lạnh và chợ đầu mối, nhịp con nước bị làm mờ. Bạn vẫn sẽ thấy giá đổi, nhưng chủ yếu theo mùa gió và chi phí vận chuyển hơn là theo tuần trăng.

Chi phí một chuyến biển: phần đáy của giá

Ngay cả khi biển êm, giá hải sản không thể thấp mãi, vì mỗi chuyến biển có chi phí cố định. Bảng dưới liệt kê các khoản chính, cách chúng đẩy giá và tốc độ tác động:

Khoản chiĐẩy giá thế nàoNhanh hay chậm
Dầu chạy tàuPhần lớn nhất với tàu đánh xa bờ; dầu lên thì chủ tàu đòi giá bến cao hơn hoặc cắt chuyếnNhanh, theo từng kỳ giá dầu
Đá lạnh và muối giữ cáChuyến dài cần nhiều đá; đá lên giá vào mùa nóngTrung bình
Công thuyền viênThiếu người đi biển thì phải trả cao hơn, chia phần nhiều hơnChậm, theo năm
Lưới, ngư cụ, sửa tàuHỏng sau bão, sau mùa đánh bắt phải sửaChậm, cộng dồn
Chuyến về ít hàngChi phí chia cho ít cá hơn, giá bến phải cao mới hoàNhanh, theo chuyến

Khi giá dầu tăng, có chủ tàu chọn nằm bờ thay vì chạy chuyến lỗ. Lượng tàu ra ít đi, hàng về ít hơn, và giá ở chợ lên mà không cần biển động. Đây là đường đi của giá dầu thế giới tới đĩa cá nhà bạn, chậm hơn và ít ai nhận ra.

Đường từ bến cá về chợ thành phố

Ở xa biển, giá hải sản không chỉ theo con nước mà theo con đường hàng phải đi. Mỗi bước dưới đây cộng thêm một khoản và một độ trễ:

  1. Tàu cập bến, nậu vựa mua cả mẻ. Nậu vựa thường đã ứng trước tiền dầu, đá cho chủ tàu, nên có quyền mua trước. Giá mẻ cá định theo loài, độ tươi và lượng hàng cả bến hôm đó.
  2. Phân loại, rửa, xếp thùng đá. Cá lớn, cá nhỏ, cá dập tách riêng. Loại đẹp đi thành phố hoặc vào kho cấp đông; loại xấu bán tại chỗ hoặc làm khô, làm mắm.
  3. Xe lạnh hoặc xe thùng đá chạy đêm. Đoạn đường càng dài, đá tan càng nhiều, cá giảm độ tươi và hao trọng lượng.
  4. Chợ đầu mối hải sản bán sỉ lúc rạng sáng. Giá sỉ ở đây phản ánh lượng xe về đêm đó, không còn bám sát con nước ở bến.
  5. Người bán lẻ chở về chợ dân sinh, bán trong buổi sáng. Hàng ế cuối buổi phải hạ giá hoặc cấp đông, khoản này được tính trước vào giá buổi sáng.

Vì có kho lạnh và hàng từ nhiều vùng biển cùng đổ về, chợ thành phố lớn ít bị giật giá theo một đợt biển động nhỏ ở một vùng. Ngược lại, khi biển động trên diện rộng nhiều ngày, mọi vùng cùng hụt và giá thành phố cũng lên rõ.

Hàng sống, ướp đá, đông lạnh: cùng loài mà giá khác

Khi so giá hải sản, phải so cùng dạng hàng. Ba dạng phổ biến có cấu trúc chi phí khác hẳn nhau:

Dạng hàngChi phí cộng thêmNhạy với thời tiết
Còn sống trong bểBể, máy sục khí, nước biển, hao hụt con chết, chở nhanhRất nhạy, giá đổi theo ngày
Tươi ướp đáĐá, thùng xốp, bán trong một hai ngày, hàng ế phải hạ giáNhạy, đổi theo vài ngày
Đông lạnhCấp đông, kho lạnh, điện, nhưng trữ được lâuÍt nhạy, đổi chậm theo quý
Phơi khô, một nắngCông phơi, hao trọng lượng nhiềuTheo mùa nắng và mùa rộ

Đợt biển động, hàng sống và hàng tươi lên mạnh, hàng đông lạnh gần như đứng yên. Nếu nhà bạn cần hải sản cho bữa thường ngày trong đợt đó, đông lạnh là cách giữ chi tiêu mà không phải bỏ món. Ngược lại, mùa cá rộ thì hàng tươi có khi rẻ ngang hoặc rẻ hơn hàng đông lạnh cùng loài, vì kho đông lạnh vẫn phải tính tiền điện và tiền giữ hàng mấy tháng.

Áp vào bữa ăn nhà mình và dấu hiệu ở quầy cá

Nhìn khay cá trước khi hỏi giá. Khay đầy, nhiều loài, cá còn mắt trong là ngày hàng về nhiều. Khay thưa, chỉ còn vài loài quen, người bán đẩy hàng đông lạnh ra trước là ngày hàng ít.

Đổi loài thay vì đổi món. Chị Lan muốn nấu canh chua cho nhà bốn người. Ngày cá lớn đắt, chị chuyển sang cá nục, cá bạc má hoặc loài nào đang về nhiều. Canh vẫn là canh chua, tiền chợ thấp hơn.

Đợt biển động thì nghiêng sang đông lạnh hoặc cá nuôi. Cá nuôi trong ao, lồng ít phụ thuộc biển động, giá ổn hơn trong mấy ngày đó.

Ngày đầu sau đợt tàu nằm bờ dài là ngày đáng đi chợ. Khi cả đội tàu về cùng lúc, hàng nhiều và người bán muốn bán hết trong ngày.

Quán nhỏ giữ món, đổi loài theo tuần. Anh Minh bán quán cơm ghi "cá kho theo ngày" thay vì gọi đúng tên một loài trên thực đơn viết tay, để được tự do chọn loài rẻ nhất mỗi sáng mà không phải đổi giá.

Hiểu lầm hay gặp về giá hải sản

"Gần biển thì lúc nào cũng rẻ." Gần biển chỉ rẻ khi tàu về đều. Mùa biển động, chợ ven biển có khi đắt hơn chợ thành phố có kho lạnh, vì hàng tươi ở đó không có gì bù.

"Hải sản sống đắt vì người bán ăn lời nhiều." Giữ hải sản sống tốn bể, nước, máy sục và chịu con chết mỗi đêm. Khoản hao đó nằm trong giá, nhất là với tôm hùm, cua, ốc cao giá.

"Giá dầu chỉ ảnh hưởng xăng xe." Với tàu đánh xa bờ, dầu là khoản chi lớn nhất của chuyến. Dầu lên làm giá bến lên hoặc làm ít tàu ra khơi hơn, cả hai đều tới tay người mua.

"Cá đông lạnh là cá cũ, kém hẳn cá tươi." Cá cấp đông ngay trên tàu hoặc ngay ở bến có khi giữ chất lượng tốt hơn cá tươi đã ướp đá qua hai ba ngày đường. Điều đáng hỏi là cá được cấp đông lúc nào và có bị rã đông rồi đông lại hay không.

"Giá cá lên là do cá cạn kiệt." Nguồn lợi gần bờ suy giảm là lực có thật nhưng rất chậm, đi theo nhiều năm. Giá lên trong vài ngày gần như luôn do thời tiết, chuyến tàu và chi phí, không phải vì biển hết cá trong một tuần.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao mấy ngày biển động thì giá cá ở chợ tăng?

Tàu không ra khơi được hoặc phải vào bờ sớm khi khoang chưa đầy, nên lượng cá về bến giảm ngay. Hải sản tươi không trữ được lâu nên chợ hụt hàng trong vài ngày, nậu vựa tranh mua và giá lẻ lên theo.

Có thật là đêm trăng sáng thì mực ít và đắt hơn không?

Nghề câu mực đêm dùng ánh đèn để dụ mực. Khi trăng sáng, đèn kém hút hơn nên mẻ mực thường ít đi, mực tươi ở chợ ven biển hay khan hơn quanh giữa tháng âm lịch. Ở thành phố xa biển, nhịp này mờ hơn nhiều.

Vì sao giá dầu tăng thì cá cũng đắt lên?

Dầu là khoản chi lớn nhất của một chuyến đánh xa bờ. Dầu tăng thì chủ tàu cần giá bến cao hơn mới hoà vốn, hoặc chọn nằm bờ. Hàng về ít đi hoặc đắt hơn, cả hai đều làm giá ở chợ nhích lên.

Hải sản đông lạnh có rẻ hơn hàng tươi trong mùa biển động không?

Thường là có. Hàng đông lạnh đã được trữ từ trước nên ít bị ảnh hưởng bởi vài ngày biển động, giá đổi chậm theo quý. Hàng sống và hàng tươi thì lên mạnh hơn trong cùng thời gian đó.

Làm sao biết hôm nay ở chợ cá về nhiều hay ít?

Nhìn khay: đầy, nhiều loài, cá còn mắt trong là ngày hàng về nhiều. Khay thưa, ít loài, người bán mời mua hàng đông lạnh hoặc cá nuôi trước là ngày hàng ít. Hỏi người bán quen loài nào đang rộ cũng rất có ích.

Sau đợt tàu nằm bờ dài, giá hải sản thay đổi thế nào?

Khi biển êm, nhiều tàu ra khơi cùng lúc rồi về gần như cùng lúc, bến dồn hàng nên giá có thể xuống thấp trong vài ngày, đôi khi thấp hơn trước đợt biển động. Đó thường là mấy ngày dễ mua cá tươi nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138